ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ଭରିତ ଆଖି ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; ସେ ସେଠାରେ ଦୃଢ ଦେହରେ ଦଢ଼ ରହିଛନ୍ତି, ମନ୍ଦିରା ମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଳି ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏକା ଉତ୍ତେଜନା ହେଉଛି। ତେଣୁ, ହନୁମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବଡ଼ ରାଜା, ଆପଣ ନିଜ ପୁଅ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ସହ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତୁ, ତାହାଲେ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହେବ। ଯେପରିକି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଦୃଢତା ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ଦାୟିତ୍ୱ ରଖନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ସେ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହାଲକାପନକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ କହିଲେ: “ମୁଁ କିଛି ଭୁଲ କଥା କହିନି, କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନି; ତଥାପି ରଘୁବୀରଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷିତ—କାହିଁକି ଏହା ହେଲା?” ସୁଗ୍ରୀବ ଭାବିଲେ, ନିଜ ଶତ୍ରୁମାନେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣାଇ ଦେଇଥିବେ। ଏଥିପାଇଁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସବୁଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ବୁଝିବା ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: “ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଘବର ଭୟ କରେନି; ତଥାପି ଅକାରଣ ରୋଷିତ ମିତ୍ର ଦେଖିଲେ ଚିନ୍ତା ହୁଏ। ମିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ସହଜ, ରଖିବା ଦୁର୍ଘଟ; ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ମମତା ଅତି ଛୋଟ କାରଣରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ; ସେ ଯେତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରିନି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ପରେ, ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ: “ବାନର ଦଳପତି, ଆପଣ ନିଜର ଉପକାରୀ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ ଭୁଲିନାହିଁ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ। ରଘୁବୀର ନିଜ ଭୟ ଛାଡି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଳୀଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହି ରାଘବ ମମତା ଦ୍ୱାରା ରୋଷିତ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଆପଣ ଅସାବଧାନ, ଆପଣ ଅନ୍ୟେ ସମୟ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶ୍ୱିନ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଦୁର୍ଗାମୂଳ ଫୁଲିଛି। ଆକାଶ ନିର୍ମଳ, ଗ୍ରହ ତାରା ଚମକୁଛି, ମେଘ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ନଦୀ ଝିଲିମିଲି। କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି, ଆପଣ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହିଁ; ଏହି ଅସାବଧାନତା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି। ରାଘବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏବଂ ତୀବ୍ର କଥା ଆପଣ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି କ୍ଷମା ଚାହିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ସଦା ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ନେଇ ନିଜ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; ତେଣୁ, ଭୟ ଛାଡି, ଅନ୍ୟେ କିଛି କହିବାକୁ ଅନୁମତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି। ଯେତେବେଳେ ରାଘବ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ଧନୁ ଉଠାଇଥିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ। ଯିଏ ଏକଥା ମାନିଲେ ଏବଂ କ୍ଷମା ପାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଉ ରୋଷିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ପୂର୍ବ ଉପକାର ମନେ ରଖେ। ତେଣୁ, ଆପଣ ନିଜ ପୁଅ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତୁ; ରାଜା ଭାବରେ ନିଜ ସୀମା ରଖନ୍ତୁ, ଯେପରିକି ଜନାନୀ ପତିଙ୍କ ଅଧୀନ। ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଞ୍ଜି ଅବହେଳା କରିବା ଅବଞ୍ଜିତ; ଆପଣଙ୍କ ମନ ଶୀଘ୍ର ଏହି ମାନବ ଶକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ତେଜ ଅନୁଭବ କରିବ।” ଏଉଁ ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତେରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଆଞ୍ଜି ଅନୁସାରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଶୋଭାମୟ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ ହେଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷ ଭରିତ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରିନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ରତ୍ନ ତଥା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଭରିତ। ଏହି ଗୁହାରେ ବିଭିନ୍ନ ମହଳ ଓ ମନ୍ଦିରା ରହିଛି, ନିଜ ନିଜ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁତ୍ର ବାନରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ। ଶ୍ରୀମୟ ପଥ ଅଗରୁ, ଚନ୍ଦନ, ଅଲୋ ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଛି; ମଦ ଓ ମହୁର ଗନ୍ଧ ଗୁହାର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛି। ରାଘବ ଏଠାରେ ବହୁ ତଳ ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ନଦୀ ଓ ଝରଣାରେ ଭରିତ। ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ, ଶରଭ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରନାୟକଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଗୃହ ଦେଖିଲେ। ଭିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ୍, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ନଳଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାର, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ, ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ମହାବାନର ନାୟକଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଗୃହର ଶୋଭା ଦେଖିଲେ, ସମ୍ପଦ ଓ ଧାନ-ଉପଜରେ ଅତିଶୟ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ଦେଖି ଏହି ଶ୍ରୀମୟ ପଥର ଦୃଶ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏପରି ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି କଥାରେ, ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମିତ୍ରତା, ଉପକାର, ଦାୟିତ୍ୱ, ଓ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀର ଉପଦେଶ ଏକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି।