ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଏକ ବିପୁଳ ବନ୍ୟା ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ବିଜୁଳି ଏବଂ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ବନରାଜମାନେ ସେଉଁଠି ଏକଠା ହୋଇ ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଏକ ବନରାଜ, ଯିଏ ମଦରେ ମତ୍ତ, ଲାଲ ଆଖି, ମାଳା ଓ ଅଳଂକାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ସଚେତନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ସହିତ, ବନରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ, ଏକଠା ହେଲେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ନାମକ ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ କଥା ନେଇ କଥାହେବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ମରୁତମାନେ ବାୟୁଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ବସନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ—ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ। ଯଦିଓ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁଷ ଧରି ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି ବନରାଜମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ କିଛି କହିବାକୁ ମନେ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଯିଏ ଏଠାକୁ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଉଁଠି ତୁମର ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛି, ରାଜନ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବନରାଜମାନେ ପୋଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି ଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷଣରେ, ରାଜନ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମସ୍ତକ ନମାଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହେବ। ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର ଓ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ରୁହ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତିସିଏଁ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ସେ ଘଟଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହ୍ଳଦତା ଭାବି, ସମ୍ମିଳିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ଭୁଲ କଥା କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୁଲ କାମ କରିନାହିଁ, ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁଁ ଅଚମ୍ଭିତ। ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଚେତନ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ଅନ୍ୟାୟ ଅପବାଦ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମତ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଅବସ୍ଥାର ସଠିକ୍ ବିଚାର ହେବା ଉଚିତ। ମୋତେ ରାଘବ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏକ ମିତ୍ର ଅକାରଣରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏହି ଚିନ୍ତା ସଦା ରହିଥାଏ। ମିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା କଠିନ; ମନ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଅତି ସାଧାରଣ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପକାର ଫେରାଇପାରୁନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତିତ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶ କଲେ—“ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉପକାର ଓ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ଭୁଲିନାହାଁ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶୂର ବୀର ରାଘବ, ତୁମ ପାଇଁ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବାଲିକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସ୍ନେହରୁ ରାଘବ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅବଧାନ ନ ଦେଖି, ସମୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହ, ଏବଂ ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିଛି, ଅନେକ ଗଛ ଫୁଲିଛି। ଆକାଶ ନିର୍ମଳ, ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଦଳି ହଟିଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ନଦୀ-ହ୍ରଦ ଚମକୁଛି। ଏହା କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଅବଧାନ ନ ଦେଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ରାଘବଙ୍କ କଠୋର କଥା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଇ ଦୁଃଖିତ, ସେ କଥା ତୁମେ ସହିବା ଉଚିତ। ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ସେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୟା ଆଶା କରିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନୁରୋଧ ଛଡ଼ା ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ଧନୁଷ ଉଠାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଯିଏ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ପୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱେଷ ଜଣେ ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବିଶେଷ କରି ଯିଏ ଉପକାର ମନେ ରଖେ। ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମସ୍ତକ ନମାଅ; ରାଜା ଭାବେ ନିଜ ସୀମାରେ ରୁହ, ଯେପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଧୀନ ରୁହେ। ବନରାଜ, ତୁମେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଏହି ରାଘବଙ୍କ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରିବ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜ ସମାନ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତିସିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ତାପରେ, ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଉପଦେଶ ନିଆର ପରେ, ଶୋଭାମୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ଆକାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡ଼ିଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି ବନରାଜମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଲେ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଇ ମହାନ ଗୁହାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ, ଫୁଲ ଗଛ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।