ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ବନରାଜି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ଲାଗିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର କ୍ରୋଧର ଗର୍ଜନ ବଡ଼ ବନ୍ୟା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉଦ୍ଗାର ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବନରାଜି ମିଶି ଦାଡ଼ିଆ ସିଂହ ପରି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଗର୍ଜିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ଥିତି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେଲା, ମଦରେ ଚୁର୍ ଓ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବନରାଜି ସଚେତନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର କଥା ସୁନି ଓ ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଦେଖି, ବନରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ—ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ—ଏକାସାଥି ଆସିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ ଯେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ କଥା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଭଲ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ମରୁତ୍ମଣ୍ଡଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି। ସେମାନେ କହିଲେ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ସତ୍ୟପରାୟଣ, ମହାନ୍ତାର ଧାରକ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧନୁଷ ଧରି, ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବନରାଜି ଭୟରେ ନିରବ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ବାକ୍ପଟୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଉଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ଦୋଷରହିତ ସୁଗ୍ରୀବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଓ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବନରାଜିମାନେ ଜଳିଯିବେ ଭଳି ଲାଗୁଛି। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଗିଁ ଗିଁ କରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେବ। ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ରୁହ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତିସତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ। ସେ ସ୍ଥିତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହଳକାପନକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ଓ ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଭୁଲ କଥା କହିନି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିନି। ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି। ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ କିଛି ଅଭିଯୋଗ ଲଗାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଭୁଲ ଶୁଣାଇଥିବେ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ନିଷ୍କର୍ଷ କରାଯିବା ଉଚିତ। ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଘବଙ୍କୁ ଭୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମିତ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଚିନ୍ତା ହୁଏ। ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ ସହଜ, ରକ୍ଷା କଠିନ; ମନ ଚଞ୍ଚଳ ଥିବାରୁ ଅଳ୍ପ କାରଣରେ ମଧୁରତା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ। ରାମଙ୍କ ଉପକାର ମୁଁ ଫେରାଇପାରିବି ନାହିଁ, ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋତେ ଅଧିକ କ୍ଷୁଭିତ କରୁଛି।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ସୁନି, ହନୁମାନ୍, ବନରାଜିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, "ହେ ବନରାଜା, ତୁମେ ଯେ ରାମଙ୍କ ଉପକାର କେବେ ଭୁଲିନାହ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେଇ ଶୂରବୀର ରାଘବ ତୁମ ପାଇଁ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବ ସ୍ନେହବଶତଃ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅବଧାନ ଦେଉନାହ, ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି; ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଛି, ଗାଢ଼ ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ଫୁଲିଛି। ଆକାଶ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହ ମଧୁର, ମେଘ ହରାଇଯାଇଛି, ଦିଗ୍ବଳୟ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଛି। କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି, ତୁମେ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଉନାହ। ଏହି ଅବହେଳା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ରାଘବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ଯଦି କିଛି କଠିନ କଥା ହୁଏ, ତାହା ସହିବା ଉଚିତ। ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ସେ ହାତ ଜୋଡି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏହି କଥା କହୁଛି। ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ଧନୁଷ ତାଣିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସମେତ ବଶ କରିପାରିବେ। ଯିଏ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ପୁଣି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବାର ଶକ୍ତି ରଖେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଯେ ଉପକାର ମୁଲ୍ୟ ଜାଣିଛି। ତେଣୁ, ତୁମେ ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ରାଜା ଭାବେ ନିଜ ସୀମାରେ ରୁହ। ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାଘବଙ୍କ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ତେଜ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିବା।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତିରିସିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପଦେଶର ପରେ, ଶୋଭାମୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦ୍ୱାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବନରାଜି ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଓ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବାରୁ ବନରାଜିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେବାର ସାହସ କଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭୟ, ଆଦର ଓ ଉପଦେଶର ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ।