ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅଲସତା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରାମଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଣିଥରେ କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ଜଣେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଧୂମାୟିତ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରତିତିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜିଭ ଧନୁର ତୀର ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲା, ଧନୁ ଓ ତୀର ଧରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷର ସମାନ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଥିଲା, ସେ ମନେ ହେଉଥିଲେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି। ଏପରେ ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, "ହେ ବାଳକ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୋ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଦେ।" ସେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବିକଳ, ତୁମ ଦ୍ୱାରରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ।" "ତାଙ୍କର କଥା ଯଦି ଆମୋଦ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ବାନର; ଏହି କଥା କହି ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଶତ୍ରୁଦମନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗଦ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇ କହିଲେ, "ସୌମିତ୍ରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।" ଏପରେ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଆକୁଳ ଅଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଥମେ ରୁମାଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କ ଏବଂ ପରେ ମାତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରି, ରୁମାଙ୍କ ଚରଣ ମସିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଘଟଣା ଜଣାଇଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଘୁମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଏବଂ କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସଚେତନ ହେଉନଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଉପାୟ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେଖି, ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଗର୍ଜନ ବୃହତ୍ ପ୍ରବାହ ପରି ଏବଂ ସ୍ୱର ମେଘ ଓ ବିଜୁଳି ପରି, ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସିଂହ ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଜାଗିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଦରେ ରକ୍ତିମ, ମନ ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସଚେତନ ହେଲେ। ଏବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ, ବାନରରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯିବା, ଏକାଠି ହେଲେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ ନାମକ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇଲେ। ସେମାନେ ବିଚାରପୂର୍ବକ କଥା କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ମରୁତ୍ମଣ୍ଡଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ କହିଲେ, "ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଇଭାଇ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ମହାଗୌରବଶାଳୀ; ମାନବ ରୂପ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାତା।" "ଏହି ଦୁଇ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଧନୁ ଧରି, ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟରେ ନିର୍ବିକାର ରହିଯାନ୍ତି।" "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ କଥାରେ ନିପୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛନ୍ତି।" "ଏବଂ ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ପୁଅ, ରାଜନ୍, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ରତାରେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି, ହେ ନିର୍ମଳ।" "ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମନେ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାନରମାନେ ଦହିଯିବେ।" "ତୁମେ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର, ଯେପରି ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଉ।" "ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୃଢ଼ତା ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ରାଜନ୍; ତୁମ ଦିଆଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।" ଏଠିଏ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିସିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜାଣି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ, ମନ ସଂଯମ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସମୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହ୍ରାସ ଭାବି, ଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କଥା କହିନି, ନା ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିଛି; ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।" "ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ବିପକ୍ଷ, ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।" "ଏଠାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ବୁଝାମଣା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅବସ୍ଥାର ସଠିକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯିବା ଦରକାର।" "ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଘବଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ଅନ୍ୟାୟ କ୍ରୋଧ କଲେ, ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ।" "ବନ୍ଧୁ ହେବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ରଖିବା ଅତି କଠିନ; ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଅତି ସାଧାରଣ କାରଣରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ।" "ତେଣୁ ମୁଁ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ; ତାଙ୍କ ଯେତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରୁନି।" ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବାନରମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ, ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ମତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। "ହେ ବାନରସେନାପତି, ତୁମେ ଯେ ତୁମ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ଉପକାରକୁ ଭୁଲନାହ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଶୂରବୀର ରାଘବ, ଭୟକୁ ପଛରେ ରଖି, ତୁମ ପାଇଁ ବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭାଗ୍ୟବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ପଠାଇଛନ୍ତି।" "ତୁମେ ଅଲସ ଥିବାରୁ ସମୟ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ, ହେ ସମୟବିଦ୍; ବର୍ଷା ଶେଷ, ଅନ୍ଧକାର ସପ୍ତଛଦ ଫୁଲିଛି।" "ଆକାଶ ନିର୍ମଳ, ଗ୍ରହ ତାରା ଚମକୁଛି, ବାଦଳ ହଟିଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ନଦୀ ଜିଲିଉଛି।" "କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି, ହେ ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ଏହିଥିରେ ଅବଗତ ନୁହଁ, ଏବଂ ଏହି ଅଲସତା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।