ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ବାନର ଏକାଠି ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କ ରୋଷ ଦୁଇଗୁଣା ବଢ଼ିଗଲା, ଯେପରିକି ଅଗ୍ନିକୁ ବେଶି ଜ୍ୱାଳା ଦେଇଲେ ଆଉ ଦହିଉଥାଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭୟରେ ଅପହୃତ ହେଇଥିଲା, ଏବଂ ବାନରମାନେ ଯମର ଅନ୍ତିମ କାଳର ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଶତ-ଶତ ଦଳରେ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ଓ ଏସା ଆସିବା ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାରାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶିଂହ ପରି ବାନରମାନେ ଦେଇଥିବା ବାକ୍ୟ ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ତେଣୁ ଆକାଶର ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ର ହାତୀ ପରି ଦେଖାଉଥିବା ବାନରମାନେ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ବାନର ନଖ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନ୍ତ ଧରିଥିଲେ, ଦେଖିଲେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ଅନେକ ଟିଗରର ଦାନ୍ତ ଧରି, ଭୟଜନକ ଦେଖାଉଥିଲେ। କିଏ ଦଶ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧରିଥିଲେ, କିଏ ଦଶଗୁଣା ଶକ୍ତି ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କିଏ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧରିଥିଲେ। ଏହିପରେ, ରୋଷରେ ଭରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ କିଷ୍କିନ୍ଧା, ଯାହା ବାନରମାନେ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଧରି ଭରି ରହିଛନ୍ତି। ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଧରିଥିବା ସମସ୍ତ ବାନର କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଦେଉଲ ଓ ଖାଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆସି, ଦେଖାଉ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଲସ୍ୟ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମନେ ପକାଇ, ଆଉ ଏକଥର ରୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଲମ୍ବା ଏବଂ ତାପ୍ତ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଧରି, ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜିଭ ତୀର ପରି ଚଳିଥିଲା, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷ ପରି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଧରି ଅଙ୍ଗଦକୁ ଦେଇ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ବାଲକ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୋ ଆସିବା ବିଷୟ ନିଜେ ଘୋଷଣା କର।” ଅଙ୍ଗଦ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ରାଜନ୍।” “ତୁମେ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମନେ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ବାନର; ଏହା କହି, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ବାଲକ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଆଜ୍ଞାରେ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଅଙ୍ଗଦ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଗଲେ, ଏବଂ କହିଲେ—“ସୌମିତ୍ରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।” ତାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଏହି କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଧରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ରୁମାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ପିତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ପରେ ମାତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ରୁମାଙ୍କ ପାଦ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେସ କରି, ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ନିଦ୍ରା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଆବୃତ ଥିଲେ, ତିନି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଜାଗି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ମଦ ମଧ୍ୟରେ ମତ ଏବଂ ରତିରେ ଭ୍ରମିତ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଏକ ବଡ଼ ବନ୍ୟା ପରି ଓ ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ବିଜୁଳି ଓ ତୁଫାନ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା, ବାନରମାନେ ଏକସାଥି ଶିଂହ ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଭା ହେଲେ। ଏହି ମହାଶବ୍ଦରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଜାଗିଗଲେ, ଚକ୍ଷୁ ମଦରେ ଲାଲ ହୋଇ, ଭ୍ରମିତ ଏବଂ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ସଜାଗ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆସିବା ଦେଖି, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଏକସାଥି ଆସିଲେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭାବ ନାମକ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅବଗତ କରିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଭଲ ଭାବରେ ବାକ୍ୟ ଦେଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଭା ହେଲେ, ଯେପରି ମରୁତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି। ଦୁଇ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ଏକ୍ଷତ ଉଜ୍ଵଳ; ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଦେଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଧରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଧନୁଷ ଧରି ଦ୍ୱାରେ ଉଭା—ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଯାହାକୁ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ, ଶବ୍ଦରେ ନିପୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏବଂ ଏହି ତୁମ ପୁତ୍ର, ରାଜା, ଅଙ୍ଗଦ, ତାରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି, ନିର୍ମଳ ଏକ ଅନ୍ତର ଧରି। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇ, ଦ୍ୱାରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ଶୂର, ମନେ ଏପରି ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି, ବାନର ରାଜା। ତୁମେ, ବଡ଼ ରାଜା, ପୁତ୍ର ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ଯେପରି ତାଙ୍କ ରୋଷ ଆଜି ଶମିତ ହେଇଯାଏ। ଯେପରି ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ରାଜା; ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରବଣ କର, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକତିସ ସର୍ଗରେ ବର୍ଣ୍ନିତ କଥା। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷ ବିଷୟ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ। ସମସ୍ତ ବିଷୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ହ୍ଲାଦ ଭାବକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ନିପୁଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଓ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିନି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନି; ତଥାପି ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୋଷିତ—କାହିଁକି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ, ସଦା ସତର୍କ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୋ ତରଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।