ଏକ ସମୟର କଥା, ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, ଯିଏ କୁଶଳ ଓ ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସନ୍ତୋଷକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ହେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ, ଆପଣଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦିତ, ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ହେବେ। ମୁଁ ବିବାହିତ ନୁହେଁ, କାହାର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାର୍ଗରେ ଆସିଛି, ଆପଣ ମୋତେ ପୁଅ ଦେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।" ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷି ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଚୂଳୀଙ୍କ ପୁଅ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା କାମ୍ପିଲ୍ୟ ନଗରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା କୁଶନାଭ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଶତଧିକ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେବେ। ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ତାଙ୍କର ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ କନ୍ୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହାତ ଛୁଆଁ ମାତ୍ରେ, ସେଇ ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କ ଅପଙ୍ଗତା ଓ ଦୁଃଖ ସବୁ ଦୂର ହେଲା, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାଜା କୁଶନାଭ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ଖୁସି ହେଲେ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ବିବାହ କରିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ, ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୋମଦା ଓ ସେଇ ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ନୂତନ ବହୁମାନେ ଆସିବାରେ ଖୁସି ହେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି କୁଶନାଭଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବିଦାୟ ପରେ, ରାଜା କୁଶନାଭ, ଯିଏ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରାଜା କୁଶନାଭଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ନିଜ ପରି ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇବା; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାଧି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିବା।” ଏହିପରି କହି, କୁଶ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅମର ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲେ ଗାଧି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ସେଇ ଗାଧି ମୋର ପିତା, ମୁଁ କୌଶିକ, କୁଶବଂଶର ସନ୍ତାନ। ଏବଂ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ ସତ୍ୟବତୀ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଋଚୀକଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସହ ଧର୍ମନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ମହାନଦୀ କୌଶିକୀ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଓ ହିମାଲୟ ଉପତ୍ୟକାରେ ବିସ୍ତୃତ, ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ଏହି ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନଦୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ହିମାଲୟ ଶୃଙ୍ଗ ନିକଟରେ ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସେ। ସେଇ ସତ୍ୟବତୀ, ଶତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ପତିବ୍ରତା ଓ ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ନଦୀମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୌଶିକୀ ହେଲେ। ହେ ରାମ, ମୁଁ ନିୟମ ପାଳନ କରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଏହି ଭୂମିର କଥା, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ହେ ବଳଶାଳୀ ରାମ। ଏହି କଥା କହିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଅତିତ ହୋଇଛି, ଏବେ ଶୟନ କର, ଭଲ ହେଉ, ଆମ ଯାତ୍ରାରେ କିଛି ବାଧା ନ ଆସୁ। ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଗଛ ନିର୍ବିକଳ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଦିଗମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଯାଇଛି। ବିଳମ୍ବେ ଉଷା ଅସ୍ତମିତ, ଆକାଶ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆଲୋକରେ ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ। ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ରାତିର ଚରାଚର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚମାନେ ଏଠାଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କହି, ମହାନ ତପସ୍ବୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ। କୁଶିକ ବଂଶ ମହାନ, ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, କୁଶବଂଶୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ। ବିଶେଷକରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଶସ୍ବୀ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ନଦୀ ବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏପରି ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ରବିମଣ୍ଡଳ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରି ଶୟନ କଲେ। ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ମନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି, ସ୍ତୁତି କରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଶୋଣ ନଦୀ ତୀରେ ଶେଷ ରାତି କଟାଇ, ଯେତେବେଳେ ରାତି ଅତି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ହେଲା, ମହାନ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି ରାତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରଭାତ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଉଠ, ଉଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅନୁମତି ମାଗି କଥା କହିଲେ।