ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କୁ କୁଶିକ ବଂଶର ମହାପୁରୁଷ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଥା କହିଲେ—ଏକ ଦିନ ଅନୁସୂୟା କ୍ରମରେ ସେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଯୁବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ କେମିତି ତୁମକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବି?" ଏହା ଶୁଣି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଯୁବତୀ ଅତି ଖୁସି ହେଇ, ସୁମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଏ ମହାତପସ୍ବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ତେଜ ଓ ତପସ୍ୟାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ପତି ବିନା, କାହାର ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆସିଛି, ଆପଣ ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦେଇପାରିବେ।" ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ଏହି ପୁତ୍ର ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଚୂଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ର। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା କାମ୍ପିଳ୍ୟ ନଗରରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୀମୟ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ପରେ, ଧାର୍ମିକ କୁଶନାଭା ରାଜା ନିଷ୍ପତି କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଏକଶ ଝିଅ ମାନେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ଖୁସି ହେଇ ଏକଶ ଝିଅମାନେ ଦେଇଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା ଦେବତା ମାନେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମାନଙ୍କୁ ନେଇଥିବା ପରି, ଏକଶ ଝିଅଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଝିଅମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ବିକଳତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଝିଅମାନେ ପୁନଃ ସ୍ବସ୍ଥ ଦେଖି, କୁଶନାଭା ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଇ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ବିବାହ ପରେ, ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ଶିକ୍ଷକ ମାନଙ୍କ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ। ସୋମଦା ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଖୁସି ହେଇ, ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଝିଅମାନେକୁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ବୀକାର କଲେ; ସେମାନେ କୁଶନାଭାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏବେ ଆଗକୁ, ବାଲକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିବାହ ଓ ଦୂରଗମନ ପରେ, ରାଘବ, ଶିଶୁବିହୀନ କୁଶନାଭା ରାଜା ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ନାତି ଆଶାରେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ରାଜା କୁଶନାଭାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁତ୍ର, ତୁମେ ପରି ଏକ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ହେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାଧି ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି ପାଇବେ।" ଏହିପରି କୁଶ କୁଶନାଭାଙ୍କୁ କହି, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, କୁଶନାଭାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ଗାଧି। ଏ ରାଘବ, ଏହି ଗାଧି ମୋର ପିତା; ମୁଁ କୌଶିକ, କୁଶ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ମୋର ବଡ ଭଉଣୀ, ନାମ ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସେ ଋଚୀକଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଭଉଣୀ, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ଦେହ ସହ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରି, କୌଶିକୀ ନଦୀ ହେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଜଳର, ମନୋହର କୌଶିକୀ ନଦୀ ହିମାଳୟର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉପକୃତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ମୁଁ ହିମାଳୟର ପାଖରେ ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛି। ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମ ଓ ତତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ, ପତିବ୍ରତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ, କୌଶିକୀ ନଦୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ରାମ, ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ମୁଁ ଭଉଣୀକୁ ଛାଡି ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି। ଏ ରାମ, ଏହି ମୋର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଭୂମିର କଥା, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏ ରଘୁବଂଶଜ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ବିତିଗଲା; ଏବେ ଶୟନ କର, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଆମ ଯାତ୍ରା କିଛି ବାଧା ନ ପାଉ। ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ନିର୍ଜନ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ନିଶ୍ଚଳ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ ଏ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ରାତିର ଅନ୍ଧାରରେ ବିଲୀନ। ଆଲୋକ ଦେଇ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଆକାଶ ଚମକୁଛି; ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୋଇ, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ରାତିରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର ମାଂସ ଭକ୍ଷୀ ଭୂତମାନେ ଏଠା ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କଥା କହି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷି "ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ!" ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ। କୁଶିକ ବଂଶ ଉତ୍ତମ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କୁଶଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ, ମନୁଷ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ବିଶେଷକରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ; କୌଶିକୀ ନଦୀ ତାଙ୍କ ବଂଶର ମହିମା ବଢାଇଛି। ଉତ୍ସାହିତ ମୁନିମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଶୟନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାପରି। ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ଅଲ୍ପ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ, ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶୟନ କଲେ। ପରେ, ବାଲକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୋଣା ନଦୀର କୂଳରେ, ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶେଷ ରାତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ରାତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ରାମ, ରାତି ଦୀପ୍ତିମାନ; ପ୍ରଭାତ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଉଠ, ଉଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା।