ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହୋଇଛି; ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି, କବିଳା ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ପାକି ଚାଉ ଖେତ ଦେଖାଯାଉଛି, ମୃଦୁ ବାୟୁ ହାଲୁକା ହାଲୁକା ହେଉଛି, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଚମକୁଛି—ଏହି ସବୁ ଦେଖି ବର୍ଷା ଋତୁର ଶେଷ ଘୋଷଣା ପାଇଁ ଲାଗୁଛି। ଏବେ ନଦୀ ପାର୍ବତୀମାନେ ମନ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି; ମାଛମାନେ ଏକଠା ହେଇ ତାଲପଟ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଏହା ଏକ ରାତି ପରେ ପ୍ରେମିକାଙ୍କର ଅଳସ ଚାଳ ଭଳି ଲାଗୁଛି। ନଦୀମୁଖ କାଶ ଗ୍ରାସରେ ଡ଼ାକା ଲାଗିଛି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏହିଠାରେ ଭିଡ଼ ହୋଇଛି, ଜଳବିତ୍ତିକ ଉପରେ ତାଳ ଲାଇଛି; ଏହା କନ୍ୟାମାନେ ପତ୍ର ଦାଳର ଆଳଙ୍କାର ଲାଗି ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁଥିବା ମୁହଁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ଅରଣ୍ୟରେ ଦନ୍ଧା ଫୁଲ ଫୁଟିଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଉଲ୍ଲାସରେ ଗୁଞ୍ଜିରେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମଦେବ ଏହି ଦେଖି ତାଙ୍କର ଧନୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ମେଘ ଜଗତକୁ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ଦେଇ, ନଦୀ ଏବଂ ହ୍ରଦ ଭରି, ଭୂମିକୁ ଫସଲ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ପ୍ରଶାନ୍ତ ଶରତ ନଦୀ ନିଜର ଚରୁ ଦେଖାଉଛି, ଏହା ନୂତନ ପ୍ରେମର ପରେ ଲଜ୍ଜିତ ନାରୀର ନିତମ୍ଭ ଦେଖାଉଥିବା ଭଳି। ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା କୁରଲ ପକ୍ଷୀ, ଚକ୍ରବାକ ଭିଡ଼ରେ ଭରିଗଲା, ହ୍ରଦରେ ଶୋଭା ଦେଖାଉଛି। ହେ ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମୟ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେବାର ଅବସ୍ଥା; ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଏବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ସପ୍ତପତ୍ରୀ ଆସନ ଗଛ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କୋବିଦାର, ବନ୍ଧୁଜୀବ ଫୁଲ ଏବଂ ଶ୍ୟାମା ଗଛ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନଦୀ କୂଳରେ ହଂସ, କବିଳା, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ କୁରଲ ପକ୍ଷୀ ଚଉଁଁ ଦେଖାଯାଉଛି। ଚାରି ମାସ ବର୍ଷା ଋତୁ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଭଳି ଲାଗିଛି, ଦୁଃଖରେ ତଳି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଭାବରେ ମୁଁ ତନ୍ତ୍ରିତ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ସାଥୀକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଥିବା ଭଳି, ସୀତା ମୋ ସାଥି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଉନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ମୁଁ ପ୍ରିୟା ଅଭାବରେ, ଦୁଃଖରେ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ନିର୍ବାସିତ, ଆଶ୍ରୟ ହୀନ। ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ, ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା, ଘର ଦୂର, ଆଶା ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଶତ୍ୱ ହୃଦୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅପମାନିତ ହେଇଛି, ଯଦିଓ ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିପାରିବା। ସୀତା ଖୋଜିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ନିଜ କାମ ସାଧି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ। କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯାଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ—ଯିଏ ମୂଢ଼ ଏବଂ ନିଚ ଭୋଗରେ ଲିନ—ମୋ କଥା କହ। ଯିଏ ଆଶା ଦେଇ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେ ଜଗତରେ ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟ। ଯେ କଥା ଭଲ ବା ଖରାପ, ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି ପାଳନ କରେ, ସେ ନାୟକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ। ଯେ ନିଜ କାମ ସାଧି ପରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ଦେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ତତଃ ମୃତ ହେଲେ ମାଂସ ଭକ୍ଷୀ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖାଉନାହିଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସୁନା ପିଠ ଧନୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ମୋ ଧନୁର ତାଣ ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାୟବାଜର ଗଡ଼ ଭଳି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ତଥାପି ଯଦି ସୁଗ୍ରୀବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତୁମର ମିତ୍ର, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ଯେଉଁ କାରଣ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇ ଏକାଗ୍ର, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭୁଲିଗଲେ। ଚାରି ମାସ ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହେଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ମଜାରେ ଲିନ ହୋଇ ଏହା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଆସନ ଭିତରେ ଖେଳି, କେବଳ ପାନ କରି, ଦୁଃଖରେ ତଳିଥିବା ଆମକୁ ଦୟା ଦେଖାଉନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ଯାଅ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହ: ମୋ କ୍ରୋଧର ସ୍ୱଭାବ ବ୍ୟଖ୍ୟା କର, ଏହି କଥା କହ। ଯେପଥରେ ବାଲି ମୋ ଧନୁର ଆଘାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲା, ସେପଥ ଅନ୍ତ ହେଉନାହିଁ; ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କର, ବାଲିଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନି। ବାଲିକୁ ମୁଁ ଏକା ଅଂଶୁରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭଙ୍ଗ କରିବା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେ ମୋ ଧନୁର ଆଘାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ଯେ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଉପକାରୀ କଥା, ତୁମେ କହ; ଶୀଘ୍ର କର, ସମୟ ଚାଲିଯାଉଛି। ବାନରମୁଖ୍ୟ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କର; ବାଲି, ମୋ ଧନୁର ଆଘାତରେ ତୁମ ଉଦ୍ୟମରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା, ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ନାହିଁ। ଏହିପରି ମନେ ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ତଳି, ନିଶ୍ଚିତ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ—ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରତି। ଏବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କହିଲେ: "ଏହି ବାନର ନୀତିଶୀଳ ରହିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ବାନର ରାଜ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଉପଭୋଗ କରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଏପରି ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ଅବିବେକରୁ, ନିଚ ଭୋଗରେ ଲିନ; ତୁମ ଦୟାରୁ, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ତା ଚାଲିଛି। ବାଲିଙ୍କ ଶୂର ବାନର ଭାଇକୁ ବିଧ୍ୱଂସ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ। ଏପରି ଅନୀତିଶୀଳକୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅନାହିଁ।" "ମୁଁ ଏହି କ୍ରୋଧ ରଖିବି ନାହିଁ; ଆଜି ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମିଥ୍ୟା ପାଇଁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି। ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼, ଉଦ୍ୟମୀ, ଉପରେ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; ରାମ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏହି ଭୂମିରେ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।