ଧୈର୍ୟ ହିଁ କୀର୍ତ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ହିଁ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧୈର୍ୟ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ରହିଛି—ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ରାଜା କୁଶନାଭ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ବଳବାନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ସହିତ ବିଚାର-ବିମର୍ଶା କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ, କେଉଁ ସମୟରେ, ଏବଂ କିଏ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବେ, ତାହା ଠିକ୍ କରିବାକୁ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଚୂଳୀ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, ସୋମଦା, ଉର୍ମିଳାଙ୍କ ଝିଅ, ତାଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ। ସୋମଦା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ସେବା କଲେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କ ସତ୍କର୍ମ ଦେଖି ଚୂଳୀ ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏକ ସମୟରେ ତିନି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମର କଳ୍ୟାଣ ହେଉ। କଣ ଚାହଁଉଛ, କଣ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି?” ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଖି, ସୋମଦା ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଓ ତପସ୍ୟାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଚାହଁଉଛି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ହେବେ। ମୋର କୌଣସି ପତି ନାହିଁ, ମୁଁ କାହାର ବି ଜନାନୀ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମମାର୍ଗରେ ଆସିଛି, ଆପଣ ମୋତେ ପୁତ୍ର ଦେଇପାରିବେ।” ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚୂଳୀ ଋଷି ତାଙ୍କ ମନଃସନ୍ତାନ ରୂପେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ଯାହାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ନଗରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆଲୋକମୟ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହାପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭ ରାଜା ତାଙ୍କର ଏକଶେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ଅନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏକଶେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ମଧୁର ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସେମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ତାଙ୍କର ସତୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ଓ ବିକୃତି ଦୂର ହେଲା, ଏକଶେ କନ୍ୟା ଅତି ରୂପଶ୍ରୀ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ। ତାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି କୁଶନାଭ ରାଜା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ବିବାହ ପରେ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନୂତନ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ସହ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ। ସୋମଦା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଦେଖି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଆନନ୍ଦର ସହ ନୂତନ ବହୁମାନେଙ୍କୁ ସ୍ବୀକାର କଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କୁଶନାଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଉଁପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବାଲକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥୀଶ୍ରେଣୀ ସର୍ଗର ଉପାଖ୍ୟାନ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବିଦାୟ ପରେ, ଓ ରାଘବ, କୁଶନାଭ ରାଜା ନିଜର ବଂଶର ପ୍ରସାର ପାଇଁ, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମ ପରି ଏକ ଧର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାଧି ଓ ଅମର କୀର୍ତ୍ତି ପାଇବ।" ଏହିପରି କହି, କୁଶ ଆକାଶ ମାଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ତପସ୍ୱୀ କୁଶନାଭଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଗାଧି। ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଏହି ଗାଧି, ମୋର ପିତା; ମୁଁ କୌଶିକ, କୁଶବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି। ମୋର ଭଉଣୀ, ସତ୍ୟବତୀ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତୀତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ଋଚୀକଙ୍କୁ ବିବାହ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସତ୍ୟବତୀ, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ମହାନଦୀ କୌଶିକୀ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ହିମାଳୟର ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନଦୀ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଉଣୀ କୌଶିକୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛି। ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସତ୍ୟବତୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ପତିଭକ୍ତା, ଧନ୍ୟା ହୋଇ କୌଶିକୀ ନଦୀ ହେଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ରାମ, ଏହି ମୋ ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଦେଶର କଥା ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଥିଲ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି କଥା କହିବାରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ଶୋଇପଡ଼, ଭଲ ହେଉ, ଆମେ ଯାତ୍ରାରେ କୌଣସି ବାଧା ଆସୁନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗଛ ନିରବ, ଜନ୍ତୁ-ପକ୍ଷୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଢାକି ରହିଛି। ପ୍ରଭାତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସୁଛି, ଆକାଶ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି। ଶୀତଳ କିରଣର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦିତ ହେଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଛି, ଜୀବମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଛି। ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଦୈତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚମାନେ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି କଥା କହି, ମହାତ୍ମା ଋଷି ନିରବ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ "ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!" ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ। କୁଶିକବଂଶ ମହାନ, ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ; କୁଶର ସନ୍ତାନମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ। ବିଶେଷ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତୁମେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ; କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୁମ ବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଉଛି।