ଏହି ଦିନ, ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କ ସହିତ, କମଳ ପୋଖରୀ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ, ମଦମସ୍ତ ଓ ମନରଞ୍ଜନ ଉପରେ ଆସକ୍ତ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଧୀର ଚାଳରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି। ଆକାଶ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ୍ର, ଯେପରି ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଦିଆଯାଇଛି, ନଦୀମାନେ ଅଳ୍ପ ଜଳ ନେଇ ବହୁଛନ୍ତି, ନୀଳ କମଳର ସୁଗନ୍ଧ ଭରା ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଛି, ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଛି। ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ମାଟି ଶୁଖିଯାଇଛି, ଧୂଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହା ଏବେ ବିରୋଧୀ ରାଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ଶରତ୍କାଳର ଗୁଣରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଧୂଳିରେ ଢାକା, ମଦମସ୍ତ ବଳଦମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଏ ଦଢ଼ିଏ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ମହିଳା ହସ୍ତୀ, ଗଭୀର ପ୍ରେମ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିପୁରା, ତାଙ୍କର ସଂଗିନୀମାନେ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ମଦମସ୍ତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି। ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱୟଂଶୋଭିତ ପଙ୍ଖ ପଛରେ ରଖି, ନଦୀପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ଭାବରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯେପରି କ୍ରଉଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରିଛନ୍ତି। ରାଜା ହସ୍ତୀମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ହଂସ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛନ୍ତି, ପୁଣିପୁଣି ଜଳକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରି, କମଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହ୍ରଦରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ପାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏବେ ନଦୀମାନେ କ୍ଲେଦ ରହିତ, ବାଳୁକାମୟ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପଶୁମାନେ ଭରିଥିବା, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ଜଳଚର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି, ହଂସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସେଠାରେ ଅବତରଣ କରୁଛନ୍ତି। ନଦୀ, ଝରଣା, ପବନ, ମୟୂର ଓ ବାନରମାନଙ୍କର ଉତ୍ସବ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ସାପମାନେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା, ଏବେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଓ ଭୂଖରେ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି, କାରଣ ମେଘମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର କମ୍ପନ ଛୁଆଁ ଓ ତାରାମାଳିର ଆନନ୍ଦରେ ଖୋଲିଯିବାରେ ଆକାଶରୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରିୟା ନାରୀ ଚାଲିଯାଏ। ରାତି, ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମୃଦୁ ମୁଖ ଦେଖାଯାଏ, ତାରାମାଳି ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ପରି ଅଭିଭାସିତ ହୁଏ। ପକ୍ୱ ଧାନ ଖାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚମାନେ ଏକ ମାଳା ପରି ବାୟୁରେ ତ୍ୱରିତ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ବଡ଼ ହ୍ରଦର ଜଳ, କମଳରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଏକ ଶୁଅଁ ହଂସ ଶୟନ କରୁଥିବା, ମେଘହୀନ ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତିର ଆକାଶ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୋଖରୀମାନେ, ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ ତୀର ଓ ଖିଲିଥିବା କମଳ ଓ କୁମୁଦିର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେପରି ଭୂଷିତ ମହିଳାମାନେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ପ୍ରଭାତେ, ବାୟୁ ବହିବା ସମୟରେ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧୁର ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ବଳଦ ଓ ବୃଷଭମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଏକାସାଥିରେ ଗମ୍ଭୀର ସଙ୍ଗୀତରେ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରୁଛି। ନଦୀପାର୍ଶ୍ୱ, ନୂତନ ଶୁଭ୍ର କାଶ ଘାସରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଖସୁଥିବା ଫୁଲରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଅରଣ୍ୟରେ, ମଧୁ ପାନ କରି ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, କମଳ ରେଣୁରେ ଢାକା ଶରୀର ନେଇ, ପବନ ପଛରେ ଲଗି ମନ୍ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି। ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ଖିଲିଥିବା ଫୁଲ, କ୍ରଉଞ୍ଚର ଚିତ୍କାର, ପକ୍ୱ ଧାନକ୍ଷେତ୍ର, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ସବୁ ଏହିବେଳେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହୋଇଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛି। ଏହି ଦିନ, ମାଛର ଝୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ନଦୀତୀରରେ ନଦୀ-କନ୍ୟାମାନେ ଧୀର ଚାଳରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ରାତି ପରେ ପ୍ରିୟା ପତିଙ୍କ ସହିତ ରହିଥିବା ମହିଳା। ନଦୀମୁଖ, କାଶ ଘାସର ଶୁଭ୍ର ଚାଦରରେ ଢାକା, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଜଳଉଦ୍ଭିଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ପତ୍ରମାଳାରେ ଶୋଭିତ ବଧୂମାନଙ୍କ ମୁହଁ। ଅରଣ୍ୟରେ, ଖିଲିଥିବା କଣ୍ଟକାରୀ ଲତା ଫୁଲ ରେ ରଙ୍ଗିତ, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠି କାମଦେବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ବର୍ଷା ଦେଇ, ନଦୀ ହ୍ରଦ ପୂରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଫସଲ ଦେଇ, ଏବେ ଆକାଶକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଶରତ୍କାଳରେ ନଦୀମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତୀର ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ନୂତନ ମିଳନ ପରେ ଲଜ୍ଜିତ ନାରୀ ନିଜ କଟି ଦେଖାଏ। ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା କୁରର, ଚକ୍ରବାକ ଝୁଣ୍ଡ ଭରିଥିବା, ହ୍ରଦରେ ଅଲସ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଓ ମୃଦୁ ଭାବର, ଏହି ସମୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଅବସର। ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଅଭିଯାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆସନ ଚେଡ଼ିଆ, ଖିଲିଥିବା କୋବିଦାର, ବନ୍ଧୁଜିବ ଓ ଶ୍ୟାମା ଗଛ ମାଳପାହାଡ଼ରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନଦୀପାର୍ଶ୍ୱ ସବୁଠାରେ ହଂସ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ଓ କୁରର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି। ବର୍ଷାର ଚାରି ମାସ, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅତିତି। ଯେପରି ଏକ ମହିଳା ଚକ୍ରବାକ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସୀତା ମଧ୍ୟ ତିବ୍ର ଦୁଃଖ ଭିତରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ମୋ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହିଳା ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଏ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ କୃପା କରୁନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ମୁଁ ପ୍ରିୟା ହୀନ, ଶୋକାକୁଳ, ରାଜ୍ୟହୀନ ଓ ନିର୍ବାସିତ। ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ ହୀନ, ମୋର ରାଜ୍ୟ ହରାଗଲା, ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ଦୂରେ ଅଛି, ଆଶା ନେଇ ସେଠି ପହଁଚିଛି। ଏହି ହେତୁରୁ, ହେ ମୃଦୁ ଭାବର, ମୁଁ ଶତ୍ରୁଦଳନ ସত্ত୍ୱେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ। ସେ ନିଜ କାମ ସାଧି ଏବଂ ସୀତା ଖୋଜିବା ନେଇ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ମନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟକୁ ମନେ ରଖୁନାହିଁ।