ଏହି ଋତୁରେ ଅରଣ୍ୟର ଉପବନମାନେ ସୁନା ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଗଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲୋକିତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ଡାଳିମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଯାଇଛି, ମଧୁର ଓ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଉଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଘିରିଥିବା, ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଝିଲିକିରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଶରୀର ଭରି ଧୀରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି । ଆକାଶ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଧୂଳିହୀନ, ନଦୀମାନେ କମ୍ ଜଳରେ ବହୁଛନ୍ତି, ନୀଳ କମଳର ସୁଗନ୍ଧ ବହୁଥିବା ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଛି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଛି । ପୃଥିବୀର ମାଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଶୁଖିଯାଇଛି, ଧୂଳି ବସିଯାଇଛି; ଏହି ସମୟ ରାଜାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସାଥି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ବଳିଏ ଏହି ଶରଦ୍ ଋତୁର ଗୁଣରେ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଧୂଳିରେ ଲୁଟୁଥିବା, ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଚିତ୍କାର କରୁଛି । ଏକ ମାଦକ ହାତୀ ତାଙ୍କର ଅତି ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଆଶାକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିଳା ହାତୀ ସହ ଏକାଠି ଚାଲୁଛି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ତାଙ୍କର ପଛୁଆଁ ଚାଲୁଛି । ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗୀନ ପଖ ଛାଡ଼ି ନଦୀତୀରକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗ୍ରୁପ୍ ଗ୍ରୁପ୍ କୁଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ଭାବରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହ ବକ୍ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛନ୍ତି, ଲୋଟସ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝିଲିକିରେ ପୁନିପୁନି ଜଳ ଉତ୍କଳିତ କରି ତିବ୍ର ଭାବେ ପାନ କରୁଛନ୍ତି । ଏବେ ନଦୀମାନେ କାଦୁଅ ହୀନ, ବାଳୁକା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଭରିଛି, ଗୋମାନେ ଚାରୁଛନ୍ତି, କୁଲି ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ହଂସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅବତରଣ କରୁଛନ୍ତି । ନଦୀ, ଝରଣା, ପବନ, ମୟୂର ଓ ବାନରମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ଉତ୍ସବ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଏବେ ଶାନ୍ତ । ଅନେକ ରଙ୍ଗର ସାପମାନେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମେଘ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ସହ ତାଙ୍କର ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଛନ୍ତି । ସନ୍ଧ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର କମ୍ପିତ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ତାରାମାନେ ଖୁସିରେ ଖିଲିଯିବା ସହ, ଆକାଶରୁ ଜଣେ ପ୍ରିୟା ନାୟିକା ପରି ବିଦାୟ ନେଉଛି । ରାତି, ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମୃଦୁ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାରାମାନେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଉଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ଶୁଭ୍ର ଚାଦର ମେଘିଛି, ଜଣେ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ନାୟିକା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଛି । ପକ୍କା ଧାନ ଖାଇ ଆନନ୍ଦିତ କୁଲିମାନେ ବାୟୁରେ ଗାଛର ମାଳା ପରି ଦ୍ରୁତ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି । ଏକ ବଡ଼ ଝିଲିକିରେ, ଲୋଟସ ଫୁଲ ଓ ଏକ ଶୁଅଁ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜଳ ମେଘ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଭରିଥିବା ରାତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀ, ହଂସ ଥିବା କୂଳ ଓ ଫୁଲ ମାଳାରେ ଗଠିତ ଲୋଟସ ଓ କମଳିନୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜନୀମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । ପ୍ରଭାତରେ, ପବନ ବହୁଥିବା ବେଳେ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ବଳି ଓ ବଏଲର ଗର୍ଜନ ସହିତ ମିଶି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଯାଉଛି । ନଦୀତୀର କ୍ରିନ୍ଦ୍ର କାଶ ଫୁଲ ଜଣେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଛି, ଶିତଳ ପବନ ନଦୀର ଖିଲିଥିବା ଫୁଲ ଉଡ଼ାଉଛି । ଅରଣ୍ୟରେ, ମଧୁପାନ କରି ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମାକି ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଲୋଟସ ରେଣୁ ଲଗିଥିବା ଶରୀର ନେଇ ପବନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି । ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଜଳ, କୁଲିର ଚିତ୍କାର, ପକ୍କା ଧାନ ଖେତ, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହା ସୂଚନା ଦେଉଛି ମୌସମ ବର୍ଷା ଏବେ ସମାପ୍ତ । ଏହି ଦିନରେ, ମାଛ ଭିତରେ ଭରିଥିବା ନଦୀତୀର ଜଳକନ୍ୟାମାନେ ଧୀରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଏକ ରାତି ପରେ ପ୍ରିୟ ସହ ରହିଥିବା ନାୟିକାମାନେ ପରି । ନଦୀମୁଖ କାଶ ଘାସର ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଜଳ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଭରିଥିବା, ପତ୍ର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ବଧୁମୁଖ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । ଅରଣ୍ୟରେ, ଫୁଲ ଖିଲିଥିବା କୁସୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଦନ୍ଦ ଗଛ ଓ ମଧୁମାକି ମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ମଧୁର ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି, ଏଠି କାମଦେବ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ଧରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ । ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ବର୍ଷା ଦେଇ, ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀକୁ ଭରି, ଧାନ ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଏବେ ଆକାଶ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । ଶରଦ୍ ନଦୀମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ବାଳୁକା କୂଳ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ନୂତନ ସମ୍ପର୍କରେ ଲଜ୍ଜିତ ନାୟିକାମାନେ ନିଜ ନିତମ୍ଭ ଦେଖାଉଥିବା ପରି । ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, କୁଲିର ଚିତ୍କାର, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଥିବା, ପୋଖରୀରେ ଶୋଭା ପାଉଛି । ହେ ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମୟ ରାଜାମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏପରି କୌଣସି ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବା ଦେଖୁନି । ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ସାତପତ୍ରୀ ଅସନ ଗଛ, ଖିଲିଥିବା କୋବିଦାର ଓ ବନ୍ଧୁଜୀବ ଫୁଲ, ଗାଢ଼ ଶ୍ୟାମା ଉଦ୍ଭିଦ ଦେଖାଯାଉଛି । ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନଦୀକୂଳରେ ହଂସ, କୁଲି, ଚକ୍ରବାକ, କୁଲିଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଛିଟିଯାଇଛି । ବର୍ଷାର ଚାରି ମାସ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରି ଲାଗିଲା, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦହିତ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଭାବରେ । ଚକ୍ରବାକୀ ନାୟିକା ଯେପରି ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଏ, ସେପରି ସୀତା ମୋ ସହ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉନାହାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରିୟା ବିୟୋଗୀ, ଦୁଃଖିତ, ରାଜ୍ୟହୀନ ଓ ନିର୍ବାସିତ । ମୁଁ ନିରାଶ୍ରୟ, ରାଜ୍ୟହୀନ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଞ୍ଚିତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦେଶହୀନ, ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ, ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ।