ଏହିଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟରେ, ବର୍ଷା ଅବସାନ ପରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ମେଘମାନେ, ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଜଳ ବର୍ଷା କରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ରାମ, ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ନୀଳ କମଳର ପାତା ପରି ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଧାରଣ କରି, ଦଶଦିଗକୁ ଧୂସର କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ମେଘମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ମୁକ୍ତ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ଶେଷ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ଘ୍ରାଣ ଭରିଥିବା ବାତାସ ଏବେ ଶାନ୍ତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମେଘ, ହାତୀ, ମୟୂର ଓ ଝରଣାର ଗର୍ଜନ ଏଉଁଠି ଅଚାନକ ନିରବ ହୋଇଯାଇଛି। ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗମାନେ ଭାରୀ ବର୍ଷାରେ ଧୁଇଁ ପରି, ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣରେ ନୂତନ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲାଗିଥିବା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ସପ୍ତଛଦ ଗଛମାନଙ୍କ ଶାଖା, ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭା, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀମାନଙ୍କ ଖେଳାଳି ଚଳନରେ ବଣ୍ଟିଦେଇଛି। ଶରତ୍ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏବେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପରେ ଦିପ୍ତିମାନ, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଛୁଇଁ ଜଗାଇଦିଥିବା ପଦ୍ମସରୋବରରେ ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚମକ ଦେଖାଯାଉଛି। ସୁନ୍ଦର, ଚଉଡ଼ା ପାଖ ଥିବା ହନ୍ସମାନେ, କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପଦ୍ମର ରେଣୁରେ ରଙ୍ଗିତ, ବଡ଼ ନଦୀର ଚରୁ ଚରୁ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଦମସ୍ତ ଚଳନ, ଗର୍ବିତ ଗାୟମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଶୋଭା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ଆକାଶ ମେଘରହିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅରଣ୍ୟରେ ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ମଣିମାୟ ପର ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି। ମୟୂରୀମାନେ ନିରବ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ଶୋଭା ହରାଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଉଲ୍ଲାସ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ବନର ଉଦ୍ୟାନମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦଳରେ ଚମକୁଛି, ଯେଉଁଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲର ଭାରରେ ଶାଖା ନମିଯାଇଛି, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର ଘ୍ରାଣ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛି। ଏହି ଦିନେ, ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ପଦ୍ମ ସରୋବର ପ୍ରେମରେ, ମଦମସ୍ତ ଓ ଫୁଲ ଘ୍ରାଣରେ ମନୋମୁଗ୍ଧ, ବନମାଧ୍ୟରେ ଧୀରେ ଚଲୁଛନ୍ତି। ଆକାଶ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ୍ର, ନଦୀମାନେ ଅଳ୍ପ ଜଳ ନେଇ ବହୁଛନ୍ତି, ନୀଳ କମଳର ଘ୍ରାଣ ଭରିଥିବା ଶୀତଳ ବାୟୁ ବହୁଛି, ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାର ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଛି। ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ମାଟି ଶୁଖିଯାଇଛି, ଧୂଳି ଜମି ଶାନ୍ତ, ଏବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ। ଶରତ୍ ଋତୁର ଗୁଣରେ ଗର୍ବିତ ବୃଷମାନେ, ଧୂଳିରେ ଢ଼ଙ୍କା ଶରୀର ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ, ଗାୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଡାକୁଛନ୍ତି। ଏକ ମଦମଗ୍ନ ହସ୍ତିନୀ, ଗଭୀର ଆନୁରାଗରେ ଭରି, ସହଚରୀମାନେ ସହିତ, ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହସ୍ତୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ପର ଛାଡ଼ି, ନଦୀତଟକୁ ଯାଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ତିରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ ଚଲୁଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦନ୍ତ ଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ହଂସ ଓ ଚକ୍ରବାକମାନେ ଭୟଭୀତ କରି, ପୁନିପୁନି ଚମନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦର ଜଳ ପିଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏବେ ମାଟି ମୁକ୍ତ, ବାଳୁକାମୟ, ପରିଷ୍କୃତ ନଦୀମାନେ ଗାୟମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହାଣିର ଧ୍ୱନିରେ ହଂସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅବତରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏବେ ନଦୀ, ଝରଣା, ବାୟୁ, ମୟୂର ଓ ବନର ବନର ମାଙ୍କିମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ଶାନ୍ତି ହୋଇଯାଇଛି। ବହୁରଙ୍ଗିଆ ସର୍ପମାନେ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଗହ୍ବରରେ ଲୁଚିଥିବା, ଏବେ ଭୟାନକ ବିଷ ଓ ଭୂଖରେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଚାଲିଅସୁଛନ୍ତି, କାରଣ ନୂତନ ମେଘ ନାହିଁ। ସନ୍ଧ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର କ୍ମ୍ପିତ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ତାରାର ଉଲ୍ଲାସରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରୁ ପ୍ରିୟାନ୍ତି ପରି ବିଦାୟ ନେଉଛି। ରାତି, ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରର ମୃଦୁ ମୁହଁ ଓ ତାରାମାଳାର ମନୋହର ନୟନ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ମୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକର ଶୁଭ୍ର ଶାଡ଼ୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ପରି ଚମକୁଛି। ପକ୍କ ଧାନ ଖାଇ ଆନନ୍ଦିତ କ୍ରଉଞ୍ଚମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ପବନରେ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ବଡ଼ ହ୍ରଦର ଜଳ, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଓ ଏକ ଶୁଆ ହଂସ ସହିତ, ମେଘରହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଥିବା ତାରାମୟ ରାତି ପରି ଚମକୁଛି। ଶୁଭ୍ର ହଂସମାନେ ଭରିଥିବା ତଟ, ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ପୋଖରୀମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ପ୍ରଭାତରେ, ବାୟୁ ଚଳିଲେ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂସିକା ଧ୍ୱନି, ବୃଷ ଓ ଉଠ ଡାକରେ ମିଶି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣରେ ଅନୁରଣିତ ହୋଇଯାଉଛି। ନୂତନ ଶୁଭ୍ର କାଶ ଘାସରେ ଚମକୁଥିବା ନଦୀତଟ, ମୃଦୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ନଦୀର ଫୁଲ ଛଡ଼ାଯିବାରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ବନେ, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ପଦ୍ମ ରେଣୁରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ବାୟୁ ପଛରେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ଖିଳିଥିବା ଫୁଲ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଡାକ, ପକ୍କ ଧାନ ଖେତ, ମୃଦୁ ବାୟୁ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର—ସମସ୍ତେ ଏହି ବର୍ଷାର ଶେଷ ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦିନେ, ମାଛ ଗଞ୍ଜି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନଦୀବଧୂମାନଙ୍କ ଚଳନ, ରାତି ପରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସଂଗ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି, ଧୀର ଓ ଶାନ୍ତ। ନଦୀମୁଖ, କାଶ ଘାସର ନୂତନ ପୋଷାକ ପରି ଆବୃତ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଜଳ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶୋଭିତ, ଅଳଙ୍କୃତ ବଧୂମୁଖ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଅରଣ୍ୟରେ, ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିତ ବଣ୍ଦୀ ଗଛ ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ, ପ୍ରବଳ କାମଦେବ ତାଙ୍କର କୋଦଣ୍ଡ ଧରି ଚଳିଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ଦେଇ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ପୂରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଫସଲ ଦେଇ, ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ଆକାଶକୁ ଜଳବାହକ ଶୂନ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଶରତ୍ ନଦୀମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ବାଳୁକାପ୍ରସ୍ଥର ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ନୂତନ ସମ୍ମିଳନ ପରେ ନାରୀ ତାଙ୍କର କଟି ଦେଖାଉଥିବା ପରି।