ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହାବଳୀ ଭାଗୀରଥୀ ଭାବେ କହିଲେ—“ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଆମ ବନ୍ଧୁ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିତ ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ, ଆମେ ସେହି ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଓ ଆକାଶରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜା, ଯିଏ ସମୟ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ତୁମକୁ ସମୟ ଅତିତ ହେବା ବାବଦରେ କିଛି କହୁନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ଉତ୍ସୁକ। ରାଘବ ତୁମ ବଂଶର ଉନ୍ନତିର କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ବନ୍ଧୁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣର ଅଧିକାରୀ। ସେଠିପାଇଁ, ଯେପରି ତିନି ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ସେହିଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବନରାଜ, ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଆଦେଶ ଛାଡ଼ି ସମୟ ଅତିତ ହୁଏନାହିଁ, କେବଳ ଆଦେଶ ଦେଲେ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଅତିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟେ କିଛି କରନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବନରାଜ, ତୁମେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିପାରିବେ; ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଉଥିଲେ କଣ ଅସମ୍ଭବ? ବନରାଜ ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ବୀର, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ? ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କର ଶର ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଦାନବ, ମହାନାଗମାନେକୁ ବଶ କରିପାରିବେ, ତଥାପି ସେ ତୁମ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଆଶା କରୁଛନ୍ତି। ସେ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପିଛୁହଟ କରନାହିଁ, ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ କର। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମାରୁତ, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେନି—ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ କଣ କରିବେ? ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ କରିଛନ୍ତି, ହେ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବନରାଜ, ତୁମ ଆଦେଶରେ, ଆମ ପାଇଁ ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ। ତେଣୁ, କେଉଁଠି କିଏ କଣ କରିବେ, ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ; ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଜୟ କପିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଭଳି ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଧର୍ମଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ। ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ଦଳନାୟକମାନେ ବିଳମ୍ବ ବିନା ଆଗ୍ରଭାଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ। ସେମାନଙ୍କୁ ସୀମାରକ୍ଷକ ତୀବ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ କପିମାନେ ତୁରନ୍ତ ଏକତ୍ର କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ପରେ ତୁମେ ନିଜେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରେ ଦେଖ। ଯଦି କୌଣସି କପି ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଏଠାରେ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ବିଚାର ନ ହେଉ। ବୃଦ୍ଧ କପିମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଆଦେଶ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି ଆସନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କପିନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଆଦେଶ ଦେଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ବେଳେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶରୁ ବଦଳି ହଟିଯିବା ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଗୃହେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ବର୍ଷାକାଳୀନ ରାତିରେ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ବିୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ଦଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ। ସେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ରୂପାସିତ ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତିକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ହରାଇଯିବା ଓ ସମୟ ବ୍ୟତୀତ ହେବା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲିଶ୍ଟ ହୋଇ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଧୀର ରାଘବ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମେଘ ଓ ବିଜୁଳି ବିନା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଦ୍ୱନିରେ ମୁଖର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କରିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ବସି, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଯେଉଁଠି ସେ ଅଗ୍ରଜନୀ ଆଶ୍ରମରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ସାରସର ଦ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ବିନା କିପରି ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି? ଫୁଲିଥିବା ଓ ନିର୍ମଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି; ସେ ଯୁବତୀ ଏଠି ମୋତେ ନ ଦେଖି, କିପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି? ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ହଂସମାନଙ୍କ ମୃଦୁ ଡାକରେ ଯେଉଁଠି ସେ ଜାଗୁଥିଲେ, ଏବେ ତାହା ଛାଡ଼ି ସେ କିପରି ଖୁସି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି? ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀ ସହ ଡାକୁଛନ୍ତି; କମଳନୟନୀ ସେ ବୈଦେହୀ ଏଠି କିପରି ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏଠି ଜଳାଶୟ, ନଦୀ, କୁଆଁ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ହରିଣନୟନୀ ବିନା ଆଜି ମୋତେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ। ଶାୟଦ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ରହିଥିବା ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ତାଙ୍କର କ୍ଷୀଣ ଶରୀର ଓ ଅଭ୍ୟାସରେ, ଶରତ୍ବାୟୁ ପରି ଅବିରତ କାମନା ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଏଭଳି ମହାପୁରୁଷ ରାମ, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳ ଖୋଜୁଥିବା ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ମୃଗ ପରି ବିଳାପ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଫଳ ଚାହିଁ ଶୋଭାମୟ ପର୍ବତ ଢାଳ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଭାଇ ରାମଂକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ଓ ଏକାକୀ ଦେଖି, ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୃତ ଚଳି ଦୁଃଖିତ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଆର୍ୟ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏପରି ଅଭିଲାଷାରେ ଦେହ ଦେଉଛନ୍ତି? ନିଜ ଶକ୍ତିର ହାନି କାହିଁକି ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି? ଯେଉଁଠି ଲଜ୍ଜା ଆପଣଙ୍କର ଏକାଗ୍ରତାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖେ, ଏଠି ନିୟମ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଆଟକାଏନାହିଁ? କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟମ, ମନର ଶାନ୍ତି, ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସମୟର ଚୟନ, ମିତ୍ରଶକ୍ତି, ଅଚଳ ସାହସ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର କାରଣକୁ ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋ ଭାଇ। ହେ ନରପତି, ଜାନକୀ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ କେହି ଛୁଇଁ ଅନ୍ଦୁର୍ଦ୍ଧ ହୋଇପାରେନି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ।