ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନେଇ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଏବେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଧନର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ କାଳର ବିଶେଷ ନୀତିକୁ ବୁଝିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଯିଏ କଥାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର ଥିଲେ, ସେ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଧୁର ଏବଂ ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ କଥା କହି ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ହନୁମାନ୍ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତି ସହ ଏକତ୍ରିତ, ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇଥିବା ଥିଲା। ସେ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଖ୍ୟାତି ଓ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ିଛି। ମିତ୍ରମାଣେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମୟର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଧନ, ଦଣ୍ଡ, ମିତ୍ର ଓ ନିଜ ମନ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ମହାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ। ତେଣୁ, ଆପଣ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୃଢ଼ ମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର, ଏହି ମିତ୍ର ନିମିତ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ମିତ୍ର ପାଇଁ କିଛି କରିନଥାଏ, କିମ୍ବା ଧୃତି ହରାଇ ମୁଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତା’କୁ କିଛି ହୋଇନଥାଏ। ଯିଏ ମିତ୍ର ପାଇଁ ଦେରିରେ କାମ କରେ, ସେ ଯଥେଷ୍ଟ କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଚାଲିଯାଇନାହିଁ; ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ସନ୍ଧାନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଆପଣଙ୍କୁ କହିବେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ରାଘବ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶର ଉନ୍ନତିର କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତେଣୁ, ପୂର୍ବରୁ ସେ ଯେଉଁପରି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଆପଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ କ’ଣ କରିବେ ଓ କେଉଁଠୁ କରିବେ, ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ସମୟ ଆଗରୁ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ; କେବଳ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅନ୍ୟେ କିଛି କରୁନାହିଁ, ତଥାପି ଆପଣ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ପ୍ରବୃତ୍ତ। ଏଉଁଥିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଓ ଭାଲୁକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ତାଙ୍କ ଶରମାନେ ଦେବ, ଦାନବ, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ କରିପାରିବେ, ତଥାପି ସେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଉପରେ ଭରସା କରିଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମାରୁତ, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ରାକ୍ଷସମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ ଓ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ କେଉଁଠି ଅବରୋଧ ଦେଖିବୁନାହିଁ, ଭୂମି, ଜଳ କିମ୍ବା ଆକାଶ କିଏବି ଆମେ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, କିଏ କ’ଣ କରିବେ ଏବଂ କେଉଁଠୁ କରିବେ, ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅଜୟ ବାନରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ନୀତିମାନ୍ ଭାବେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ। ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ମୁଖ୍ୟ ବାନରମାନେ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଏକେଠାରେ ଆସନ୍ତୁ। ସୀମାରେ ରହୁଥିବା ଦୃତ ଓ ଦୃଢ଼ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରୁ ଦେଖ। ଯଦି କୌଣସି ବାନର ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ନାହିଁ। ବୟସ୍କ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ନିଜ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।” ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରପତି ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରେ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ରାମ ରାତିରେ ବର୍ଷାର ସମୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏକାକୀ ଦାୟା ଓ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲେ। ସେ ପାଳିଥିବା ଆକାଶ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଭରିଥିବା ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତି ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିନ୍ ଅଛନ୍ତି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଅପହୃତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମୟ ବେହାଲ ହୋଇଯାଇଛି—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପୁନର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଘବ ମନେ ରଖିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଭାବିଲେ। ତାଳି ଏବଂ ମେଘ ଶୂନ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, କୁହୁଡ଼ି ଓ ସାରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ବସି, ଶରତ୍କାଳୀନ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଭାବି ଖିନ୍ନ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ—ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅଶ୍ରମରେ କୁହୁଡ଼ି ଓ ସାରସଙ୍କ ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏବେ ମୋ ଛଡ଼ା କିପରି ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି? ସୁନ୍ଦର ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୋ ଦର୍ଶନ ଛଡ଼ା କିପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି? ଯିଏ ପୂର୍ବେ ହଂସମାନଙ୍କ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ଜାଗୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?