ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବୀର ସଦା ଋଣ ସ୍ୱୀକାର କରି ତାହା ଉପରେ ଉପକାର କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ କୃତଘ୍ନ ଓ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଘାୟଲ କରିଥାଏ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୋହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ କୁ ଗୃହଣ କଲେ ଓ ନିଜ ଶୁଭ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା। ମନ୍ଦମତି ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହିବାକୁ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ଧୈର୍ୟ ଧରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।” ଏଉଁପରେ, କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଆକାଶ ଏବେ ମେଘ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରୁ ମୁକ୍ତ, କାନ୍ଦା ପକ୍ଷୀର କ୍ରନ୍ଦନ ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଶିତଳ ଆଲୋକରେ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ ହୋଇ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ପଥରେ ଧୀରେ ଚାଲି, ମନକୁ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲଗାଇଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ, ଆଶା ପୂରଣ, ଶ୍ରୀମତୀ ତାରା ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଦିନ ଓ ରାତି ଉଲ୍ଲାସରେ ବ୍ୟତୀତ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଖେଳୁଥାନ୍ତି, ସେପରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି, ସେମାନଙ୍କର ମତ ନ ଶୁଣି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆଶଙ୍କା ଦୂର, ଧନ-ଧାନ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ଓ କାଳର ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଜାଣି, ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ମନୋହର ଓ ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ କଥା ଦେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ କହିଲେ— “ଯାହା କଥା ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ଶୁଭ, ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତିର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଏବଂ ସ୍ନେହ-ମମତାରେ ଭରିଆ, ଏମିତି କଥା କହିଯାଇଛି। ରାଜ୍ୟ ଏବେ ଅର୍ଜିତ, ଖ୍ୟାତି ଓ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି— ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମୟ ଜାଣି ମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ରାଜ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି, ଶକ୍ତି, ଧନ-ଶିକ୍ଷା, ଦଣ୍ଡ, ମିତ୍ର, ଏବଂ ନିଜ ମନ ଯେଉଁ ରାଜନ୍ତି ସମ୍ମିଳିତ, ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ କରେ। ଏହିପରି ଆପଣ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତ ହେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡି ମିତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି ସମୟ ଚାଲିଯାଇ ପରେ କିଛି କରାଯାଏ, ତେବେ ମିତ୍ରତାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏଯାଁ ଦେରି ହୋଇନାହିଁ— ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମୟ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବେନାହିଁ ଯେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଯଦିଓ ସେ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁଗତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ। ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ— ସେ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶର ସମୃଦ୍ଧିର କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆତ୍ମୀୟ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଓ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ତେଣୁ, ଯେପରି ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ହେବ, ନାହିଁ ତାଲେ ସମୟ ଚାଲିଯିବ। ଅନ୍ୟ କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ; ଏଉଁପରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଉପକାର କରିବା ଉଚିତ। ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ଦ୍ରୀ ଓ ଭାଲୁମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ବିଳମ୍ବ କିଏ କରିବେ? ଦଶରଥପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଦେବ, ଦାନବ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ତଥାପି ସେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ। ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଧା କରନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତୁ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମାରୁତ, ଯକ୍ଷ କେହି ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେନି— ତେଣୁ ରାକ୍ଷସମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଭାବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆମ ପାଇଁ ବୃହତ୍ ସେନା ଭୂମି, ଜଳ ଓ ଆକାଶରେ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେନି। ତେଣୁ, କିଏ କ’ଣ କରିବେ ଓ କେଉଁଠୁ କରିବେ, ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଦେଖନ୍ତୁ, ଅନେକ ଅଜୟ ବାନର ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଧର୍ମଶୀଳ ହୋଇ ଏକ ଅତିଶୟ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ସେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ— “ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସେନାପତିମାନେ ବିଳମ୍ବ ବିନା ଏକାଠି ହେବେ। ସୀମାନ୍ତରେ ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବାନର ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବେ; ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବେ। ଯଦି କୌଣସି ବାନର ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ମୃତ୍ୟୁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ବୟସ୍କ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସହ ମୋ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ଆସନ୍ତୁ।” ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ରାଜା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ପରେ ତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଗୃହେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ଓ ଆକାଶରୁ ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ, ରାମ ବର୍ଷାକାଳର ରାତିରେ ଦଣ୍ଡିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଆକାଶ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଭିଜା ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତି ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲିନ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ହରାଇଯିବା ଓ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ଦେଖି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହେଇ ପଡିଲେ।