ଏହିପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାଉଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ଏହି ସମୟର ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛି। କାରଣ, ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ବୀର କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ଯେଉଁଠି ଉପକାର ମିଳିଥାଏ ସେଉଁଠି ଉପକାର ଫେରାଇ ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅକୃତଜ୍ଞ, ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆହତ କରେ।” ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା; ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବେ। ଏହି ବର୍ଷାକାଳ ସହିବେ, ଶରଦ୍ ଋତୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦଳନରେ ଧୈର୍ୟ ଧରନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ବଳମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଉନତିସତମ ସର୍ଗର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏବେ ଆକାଶ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ମେଘବିହୀନ, କୁହୁକୁହୁ କୂଁଜପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକରେ ଭରିଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ। ଏପରି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ସେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରତି ଅଳସ୍ୟ ଦେଖାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମନ ମାତ୍ର ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ। ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତାରାଙ୍କ ସହିତ ଦିନ ଓ ରାତି ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପରି ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରିବେଷଣ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶଙ୍କା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି, ସମୟର ନିୟମ ଓ ଅର୍ଥର ସ୍ଵରୂପ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି। ଏପରି ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଶବ୍ଦର ନିପୁଣ, ଅନେକ ମଧୁର ଓ ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଉପକାରକ, ସତ୍ୟ, ହିତକର, ନୀତି, ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମ ଭରିତ, ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇଥିଲେ। ହନୁମାନ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ରାଜ୍ୟ ମିଳିଛି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଂଶର ଗୌରବ ବଢ଼ିଛି। ବନ୍ଧୁମାନେ ଏଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସମୟ ଜାଣେ, ସେ ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଧନ, ଦଣ୍ଡ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ନିଜ ମନ ଏକତାରେ ଅଛି, ସେ ରାଜ୍ୟର ଉନ୍ନତି ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଉପଭୋଗ କରେ। ତେଣୁ, ଆପଣ ଶିଷ୍ଟ ଓ ନିରାପଦ ମାର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ବନ୍ଧୁ ନିମିତ୍ତେ କାମ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ, ଦୁଃଖ କେବେ ଆସେନାହିଁ। ଯିଏ ସମୟ ଚାଲିଯିବା ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଚାଲିଯାଇନାହିଁ, ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ସମୟ ଜାଣେ, ସେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ସତ୍ୱେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମୟ ଚାଲିଯାଇଛି ବୋଲି କହେନାହିଁ। ରାଘବ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶର ଉନ୍ନତିର କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ଅପାର କ୍ଷମତା ଓ ଅତିଶୟ ଗୁଣବାନ୍। ତେଣୁ, ଯିଏ ଆପଣ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ; ମୁଣ୍ଡମନ୍ଦଳୀମାନେ ଆଦିକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଆଦେଶ ଛାଡ଼ି ସମୟ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟେ କାମ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ; ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ଫେରାଇବା ଉଚିତ। ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଦର ଓ ଭାଲୁମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ଦଶରଥନନ୍ଦନ ତାଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଦାନବ, ମହାନାଗ ମାନେକୁ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ଆପଣଙ୍କ ଦିଆ ଶପଥ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ। ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ କରନ୍ତୁ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମାରୁତ, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ରାକ୍ଷସମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ମନ, ପ୍ରାଣ ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମ ପାଇଁ ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବାଧା ନାହିଁ। କିଏ କ’ଣ କରିବେ, କେଉଁଠିଠାରୁ କରିବେ, ଏହି କଥା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଅସଂଖ୍ୟ, ଅଜୟ ବନରାଜମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏମିତି ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଓ ମଞ୍ଜୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କରିଲେ। ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ସେନାନାୟକମାନେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ସେନାର ଆଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ବନରାଜ ସୀମାର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣି ଦିଅନ୍ତୁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କର। ଯଦି କୌଣସି ବନରାଜ ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ଆସେ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏଉପରେ କୌଣସି ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବ ନାହିଁ। ବଡ଼ ବଡ଼ ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଆଦେଶ ମାନି ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୁଗ୍ରୀବ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ଏବଂ ମେଘ ଆକାଶରୁ ହଟିଯିବା ପରେ, ରାମ ବର୍ଷାକାଳର ରାତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୃଦୟରେ ବିୟୋଗ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ସେ ଆକାଶର ଫିକା ରୂପ, ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ରଞ୍ଜିତ ଶରଦ୍ ରାତି ଦେଖି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।