ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ବିକସିତ ହେଉଛି। ରାଜା ହାତୀମାନେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ ଚଲିଛନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଲହରିତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ପାଇଛନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘମାନଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତେଁମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବର୍ଷା ପ୍ରବାହ ନେଇ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ ଓ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ଦେଉଛନ୍ତି। ବର୍ଷାର ବଳିଷ୍ଠ ଧାରା ତୀବ୍ର ଭାବେ ପଡ଼ୁଛି, ବାତାସ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବହୁଛି, ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର କୂଳ ହରାଇ ଦୃତ ଗତିରେ ବହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଥ ବଦଳିଯାଇଛି। ପାହାଡ଼ମାନେ, ଯେମିତି ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାମାନେ, ବାୟୁ ଆଣିଥିବା ମେଘମାନଙ୍କ ଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନରେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ରୂଚିରତା ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଛି, ତାହାରେ ତାରା ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ପୃଥିବୀ ବର୍ଷା ଜଳରେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଦିଗବଳୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଖର ଝରଣା ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇ ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାଉଛି, ବିଶାଳ ଓ ପ୍ରସ୍ତୃତ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ମାଣିକ ମାଳା ପରି ଶିଖର ଉପରୁ ଝୁଲିଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରର ଗଭୀର ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଶିଳାରେ ଟକରାଇ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଗୁଫାରେ ମୟୂରର ଡାକରେ ସ୍ୱର ଗଞ୍ଜିଉଛି। ଏହି ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଶିଖର ଓ ଢାଳକୁ ପରିଷ୍କାର କରି ଝରିଯାଉଛି, ମାଣିକ ମାଳା ପରି ଗୁଫାର ଗଭୀର ଭିତରେ ଧରାଯାଉଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଝରଣା ଜଳ ଦେବଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଭଙ୍ଗ ମାଣିକ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, କମଳ ମୁଁଦିଯାଉଛି, ଚମେଲି ଫୁଲିଉଠୁଛି—ଏହା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବାକୁ ଜଣାପଡ଼େ। ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଭିଯାନ ଶେଷ ହୋଇଛି, ସେନାମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକି ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଷା ଜଳରେ ଶତ୍ରୁତା ଓ ରାସ୍ତା ଦୁହିଁ ଏକ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସାମ ଗାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଛନ୍ତି। ରାମ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ ଭାରତ, କୋଶଳର ନାଥ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି ସମ୍ପଦ ସଞ୍ଚୟ କରି, ଏବେ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ସରୟୁ ନଦୀ ଭରିଯାଉଛି, ତାହାର ଧାରା ତୀବ୍ର ହେଉଛି, ତାହାର ଶବ୍ଦ ଆମ ଅଯୋଧ୍ୟାର ଶବ୍ଦ ପରି ମନେ ପଡ଼ୁଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପୁନଃ ମିଳି, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇଛି, ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି; ମୁଁ ଏକ ନଦୀ କୂଳ ପରି ଜଳରେ ଭାସିଯାଉଛି। ମୋ ଦୁଃଖ ବଡ଼, ବର୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ରାବଣ—ଏହି ବିପୁଳ ଶତ୍ରୁ—ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ଋତୁ ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ, ରାସ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ କିଛି କହିନାହିଁ। ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ଏମିତି ନବୀନ ଭାବରେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମିଶିଛନ୍ତି, ମୋର କାମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ତେଣୁ ମୁଁ ଭାନର ସହ କିଛି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ। ସେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ କୃତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଦୟାକୁ ଆଶା କରୁଛି। ଏକ ନାୟକ ଉପକାର ପ୍ରତିଉପକାର କରେ; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଘ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ନଦେଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ଜନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କରେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସମ୍ମାନ ସହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଇ କହିଲେ: “ହେ ରାଜନ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା; ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଶରଦ୍ ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଧୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ବଳ୍ଲର୍କ ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା—ଯେଉଁଠି ବିଜୁଳି ବା ମେଘ ନାହିଁ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶିତଳ ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ। ସେଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲା—ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ପଥରେ ଦୀର୍ଘ ହେଉନାହିଁ, ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୋଗରେ ଲିନ। ସେ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସଦା ନାରୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଚାହିଦା ସବୁ ପୂରଣ, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ। ନିଜ ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ତାରା ସହିତ ଦିନ ଓ ରାତି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ, ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଦେଇ ନିଜେ ମନମତା ଚାଲିଛନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣୁନାହିଁ। ରାଜ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ, ଧନର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ କାଳର ବିଶେଷ ନୀତି ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଶବ୍ଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସୁକଥନ ବକ୍ତା, ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମନାଇବା ପାଇଁ ଅନେକ ମଧୁର ଓ ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ କଥା କହିଲେ। ସେ କଥାଗୁଡ଼ିକ ଉପକାରକ, ସତ୍ୟ, ଶୁଭ, ଉଚିତ ନୀତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରୀ, ପ୍ରେମ ଓ ଆସ୍ଥାରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଗାଇଥିବା। ହନୁମାନ ବନରାଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ: “ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ହୋଇଛି, ଖ୍ୟାତି ମିଳିଛି, ବଂଶର ଶ୍ରୀ ବଢ଼ିଛି। ମିତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଏଉଁ ଅଛି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଜାଣେ, ସେ ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।