ଏହି ମୌସମରେ ଜଙ୍ଗଲର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ମଧୁମକୁ ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ଗାନ ଗାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଅନ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ନୀଳ କଣ୍ଠୀ ପାଉଁଠି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ହାତୀମାନେ ମଦ ମାତା ହୋଇ ଚାଲିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ନିଜର ଅନେକ ରୂପ ଦେଖାଇଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲର ମାଟି କଦମ୍ବ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି, ମଧୁ ପାଣିରେ ପ୍ରଭା ପାଇଛି, ଏହା ଏକ ମଦିରା ଘର ମାଟି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ବର୍ଷାରେ ପାଉଁଠି ମଦ ମାତା ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି ଏବଂ ଡାକୁଛି। ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ପାଣି ମଣି ମାଳା ପରି ଝରିପଡ଼ୁଛି, ପତ୍ରର କପ ଭିତରେ ଧରାଯାଉଛି, ଏହି ପାଣି ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ପାଣିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦାନ ପରି ଉତ୍ସାହରେ ପିଇଯାଉଛି। ମଧୁମକୁ ମାନେ ମିଠା ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ବାନରମାନେ ତାଳ ରେ ଡାକୁଛନ୍ତି, ମେଘର ତୁଡ଼ି ତାଳ ଲାଗିଛି, ଏହି ସବୁ ଯୋଗେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଦ୍ୟ ଶୁରୁ ହେବା ପରି ଲାଗୁଛି। ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଉଁଠିମାନେ କେବେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେବେ ଉଚ୍ଚ ଡାକୁଛନ୍ତି, କେବେ ଗଛର ଉପରେ ଜାଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମଣିମୟ ପଛ ଲମ୍ବା ହୋଇଛି; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଏପରି ଲାଗୁଛି ଯେ ସଙ୍ଗୀତ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ମେଘର ଧ୍ୱନିରେ ଜାଗିଯାଇ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ନିମ୍ନ ତରଙ୍ଗରେ ନିଜ ଅନେକ ରୂପ ଏବଂ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶେଳଡ୍ରେକ୍ ପକ୍ଷୀମାନେ ବାହାର କରି, ତାଙ୍କର ତୀରକୁ ଶୁଧ କରି, ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ଫୁଲିଉଠି, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସାଗର ପ୍ରଭୁ ଦିଗରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ନୀଳ ପାହାଡ଼ରେ, ନୀଳ ମେଘ ନୂତନ ପାଣିରେ ଭରିଯାଇ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଲଗି ଦେଖାଯାଏ; ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ମେଘ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ପାହାଡ଼ରେ ମେଘ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ହାତୀମାନେ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କଦମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଭରିଛି, ପାଉଁଠିମାନେ ମଦ ମାତା ହୋଇ ଡାକୁଛନ୍ତି, ତ୍ରୣଣ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପା କୀଟରେ ଭରିଯାଇଛି। ମଧୁମକୁ ମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ବର୍ଷାର ଝରଣାରେ ମାରି ଦିଏଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲକୁ ଛାଡ଼ି, ନୂତନ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ତନ୍ତୁରୁ ମଧୁ ପିଉଛନ୍ତି। ରାଜା ହାତୀମାନେ ମଦ ମାତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ଶେରମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ମହାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ରାଜାମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ସାଗରର ଗର୍ଜନ ଧ୍ୱନି ନେଇ ଆକାଶରେ ଲମ୍ବି ରହିଛନ୍ତି, ଭାରି ପାଣି ନେଇ, ନଦୀ, ଝିଲି, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବାହାର କରୁଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର୍ଷା ଝରିଉଛି, ପବନ ତୀବ୍ର ହୋଇଛି, ନଦୀମାନେ ତୀର ହାରାଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ବହିଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗତି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ପାଣି ବହିଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପରି, ବାୟୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ବଡ଼ ପାଣି ପାତ୍ରରେ ଅଭିଷେକିତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଚମକ ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ମେଘରେ ଆକାଶ ଆବୃତ ହୋଇ, ତାରା କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ପୃଥିବୀ ତୃପ୍ତ, ଅନ୍ଧାରେ ଆବୃତ, ଦିଗ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ବଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଝରଣାରେ ଧୋଇଯାଇ, ଅଧିକ ଚମକୁଛି, ବିଶାଳ ଝରଣା ମଣି ମାଳା ପରି ଲମ୍ବିଯାଏ। ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ବିଶାଳ ଝରଣା ଶିଳା ପରେ ଗଡ଼ିଯାଏ, ଗୁହାରେ ପାଉଁଠିର ଡାକରେ ମାଳା ପରି ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଦେଖାଯାଏ। ବିଶାଳ ଝରଣା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତଳକୁ ଝରି, ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଓ ଢାଲକୁ ଶୁଧ କରୁଛି; ମଣି ମାଳା ପରି ଝରି, ବଡ଼ ଗୁହାର ଗହ୍ବରରେ ଧରାଯାଏ। ପାଣି ତାଳ ତାଳରେ ଝରିଉଛି, ସବୁ ଦିଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମଣି ମାଳା ପରି, ଦିବ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଭାବପ୍ରବଣତାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିବା ମଣି ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଯାଉଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଚମେଳି ଫୁଲିଉଠିଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ଜଣାପଡ଼ିଛି। ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଭିଯାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେନାମାନେ ପଥରେ ରହିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତା ଓ ପଥ ଜଳରେ ସମାନ ହୋଇଯାଏ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଓ ସାମ ଗୀତ ଗାଇବା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ସମୟ ଆସିଛି। ନିଶ୍ଚୟ, କୋଶଳର ଲୋର୍ଡ ଭରତ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ନିଜ ଅବଧିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଏବେ ଆଷାଢ଼ ମାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସରୟୁ ନଦୀ ଭରିଉଠି, ତାଙ୍କର ଧାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଏ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଆୟୋଧ୍ୟାର ଧ୍ୱନି ପରି ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଫେରୁଛି ବୋଲି ଭାବିଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଜୟ କରି, ଜୀବନ ସଂଗୀନୀ ସହ ଏକତ୍ର, ଏକ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ, ସୁବିଧାରେ ଅନ୍ନଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଜୀବନ ସଂଗୀନୀ ହରାଇ, ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଜଳରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଉଥିବା ତୀର ପରି ବିଲିନ ହେଉଛି। ମୋର ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟଧିକ, ବର୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ରାବଣ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ଅସୀମ ଶତ୍ରୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି। ଏହି ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ ମୌସମ ଦେଖି, ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ, ମୁଁ କିଛି କହିନି। ଏହି ଅପରାଧରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ଏମାତ୍ରେ ପତ୍ନୀ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାରୀ, ମୁଁ ଭାନର ସହ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ସଠିକ୍ ସମୟ ଚିହ୍ନିବା ପରେ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ସ୍ମରଣ କରିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ହେ ଶୁଭ, ମୁଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଚାହୁଛି। ଏକ ନାୟକ ଉପକୃତିକୁ ଉପକୃତିରେ ଫେରାଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ଫେରାଇ ନଥିବା ଉତ୍ତମମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କରେ।