ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମଘ ଋତୁ ଆସିଛି, ଆକାଶରେ ଧଳା କୁଲିଙ୍ଗ ଦଳ ମেঘକୁ ଛୁଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଭାବରେ ଉଡିଯାଉଛି, ଏହା ଦୃଶ୍ୟଟି ହେଉଛି ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ପରି, ଯାହା ଧଳା ପଦ୍ମର ମାଳା ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ବାତାସରେ ଉଡୁଛି, ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ବଳତାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ପୃଥିବୀ ନୂତନ ହରିତ ଘାସ ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି, ଏହା ଏକ ଲାକ୍ ରଙ୍ଗର ଶାଲ ମହିଳା ଉପରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି, କଠିଆ ହୁଏଥିବା ଶୁଭ୍ରତା ଓ ଶୁକା ପକ୍ଷୀର ହଳକା ରଙ୍ଗର ଛାଞ୍ଚ ଦେଉଛି। ଏହି ଋତୁରେ, କେଶବ ନିଦ୍ରାରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ନଦୀଗୁଡିକ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି, ହର୍ଷିତ କୁଲିଙ୍ଗ ମେଘକୁ ଦେଖି ବାହାରିଯାଉଛି, ଏବଂ ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରେମରେ ତୃପ୍ତି ହେଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଅଟବିର କାନ୍ତାର ଅଞ୍ଚଳରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କଦମ୍ବ ଗଛର ଶାଖା ଫୁଲିଯାଇଛି, ବଳଦ ଗାୟଙ୍କ ସହ ଏକତାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତି ଦେଖାଉଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମନୋହର ଫସଲ ଖେତରେ ଶୋଭିତ। ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଅଟବିର କାନ୍ତାର—ସମସ୍ତେ ଏକ ଗତି, ଏକ ଶବ୍ଦ, ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ଦେଉଛନ୍ତି; ତେବେ ମୟୂର ଓ ବାନର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ହାରାଇ ବିରହ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ନବ ପ୍ରଭା ଫୁଲର ମଧୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ମେଘର ବର୍ଷାରେ ଚିପି ଥିବା କଦମ୍ବ ଶାଖାରେ ଛଉଠା ପାଦ ମକୁଡି (ମଧୁମକୁଡି) ଏହି ମଦୁର ମଦ ଛାଡି ଦେଉଛି। ଜାମୁ ଗଛର ଶାଖା, ଲାଲ ଚୁନା ପରି ଫଳର ଡେଙ୍କା ଓ ରସରେ ଭରିଥିବା, ଏହାକୁ ମଧୁମକୁଡି ଦଳ ଶୋଷି ନେଉଛି। ମେଘର ରୂପ, ତଡ଼ିତର ପତାକା ଓ ଗଭୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତି ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ବଡ଼ ହାତୀ ମାଳା ଓ ଅଟବି ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତି ହେଲେ ମଦ ଭରା ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନି ପଛକୁ ଫେରିଯାଉଛି। ଅଟବିର କାନ୍ତାର କେଉଁଠି ମଧୁମକୁଡି ଦଳ ଗୀତ ଗାଉଛି, କେଉଁଠି ନୀଳକଣ୍ଠ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଅନ୍ୟଠି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ମନୋହରତା ଦେଉଛି—ଏହି ଅଟବି ଅନେକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି। କଦମ୍ବ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅଙ୍କୁର ଭରିଥିବା ଅଟବି ତଳ, ମଧୁ ଜଳରେ ଶୋଭିତ, ମୟୂର ମଦ ଭରା ଅବସ୍ଥାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ବର୍ଷାର ଶୁଭ୍ର ଜଳ, ମୁକୁତ ମାଳା ପରି ପତ୍ରର କପରେ ଧରାଯାଉଛି, ଏହି ଜଳ ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ଭିତରେ ଚିତ୍ରପାତ ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମନେ ଦେବତାଙ୍କର ଦାନ ପରି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ମଧୁମକୁଡିର ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି, ବାନରଙ୍କର ତାଳ ଚିତ୍କାର, ଏବଂ ମେଘର ଡ଼ମ୍ବ ଶବ୍ଦ ଏକ ସଙ୍ଗୀତ ରୂପେ ଅଟବିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଅଟବିରେ ମୟୂର କେବେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେବେ ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, କେବେ ଗଛର ଶୀର୍ଷରେ ରତ୍ନମୟ ପୂଞ୍ଜ ପଞ୍ଜା ତାଲ ଦେଉଛନ୍ତି—ଏହା ଦେଖି ମନେ ହୁଏ ସଙ୍ଗୀତ ଉପଜିଛି। ମେଘର ଶବ୍ଦରେ ଜାଗି ଥିବା ବାନରମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ଛାଡି, ବର୍ଷାର ନୂତନ ଝଡ଼ରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ, ତାଙ୍କରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶାରଙ୍ଗ ହାସକୁ ଆଣି ଦେଉଛି, ତୀର ଦୂର କରି, ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ଫୁଲି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସାଗର ପତିଙ୍କୁ ଯାଉଛି। ନୀଳ ପାହାଡ଼ରେ, ନୀଳ ମେଘ ନୂତନ ଜଳରେ ଭରି ଲଗାଇ ଦେଉଛି; ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ଅଟବିରେ, ମେଘ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏହି ମେଘ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ହାତୀମାନେ ମନୋହର ଅଟବି ଭିତରେ ଚାଲିବା, ଯେଉଁଠି କଦମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ମୟୂର ମଦ ଭରା ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଘାସ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପରେ ଭରିଛି। ମଧୁମକୁଡିମାନେ ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ଦଳିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ଛାଡି, ନୂତନ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମଧୁ ଶୋଷି ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉଛନ୍ତି। ମହା ହାତୀମାନେ ମଦୋନ୍ମତ, ଗାୟ ଉଲ୍ଲାସିତ, ଅଟବିରେ ସିଂହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାହାଡ଼ ଶୋଭିତ, ରାଜାମାନେ ବିଶ୍ରାମରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ସହ ଖେଳିଛନ୍ତି। ମେଘ, ସାଗରର ଗୁଞ୍ଜନ ନେଇ, ଆକାଶରେ ଜଳର ଝଡ଼ ନେଇ ଲଟକିଛି, ଏବଂ ନଦୀ, ଜିଲା, ହ୍ରଦ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଭାରି ଜଳରେ ବହି ନେଉଛି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବର୍ଷା ଝଡ଼ରେ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ବହୁଛି, ନଦୀମାନେ ତୀର ହାରାଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବହୁଛନ୍ତି, ଏହି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଆଣି ଦେଉଛି। ପାହାଡ଼ମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ପରି, ମେଘର ବଡ଼ ଜଳ ଘଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହି ମେଘ ଅନ୍ଦ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଉଛି। ଆକାଶ ମେଘରେ ଢ଼କି ଯାଇଛି, ତାରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୃଥିବୀ ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ ଅନ୍ଧାରରେ ଢ଼କି ଯାଇଛି, ଦିଗ୍ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଝରଣାର ଜଳରେ ଧୋଇ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୋଇଯାଇଛି, ବଡ଼ ଝରଣା ପତ୍ର ମୁକୁତ ମାଳା ପରି ଲଟକି ରହିଛି। ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଝରଣା, ପାଥର ଉପରେ ଲୁଡ଼ି, ଗୁହାରେ ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜି ମାଳା ପରି ବିକିରଣ ହେଉଛି। ବଡ଼ ଝରଣା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଶିଖର ଓ ଶ୍ଲୋପକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରୁଛି, ମୁକୁତ ମାଳା ପରି ପତି ଗୁହାର ଗଭୀର ଭାଗରେ ଧରାଯାଉଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଝରଣା ଜଳ, ଦେବୀମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ନ ମୁକୁତ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହ ରହିଛି। ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଯାଉଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଉପସାରି ଯାଉଛି, ଚମ୍ପା ଫୁଲ ଫୁଟିଯାଉଛି—ଏହା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ବୁଝିଯାଉଛି। ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଭିଯାନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେନାମାନେ ପଥରେ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ମନ ଓ ପଥ ଦୁଇଟି ବର୍ଷାରେ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ସାମ ଗୀତ ଓ ପାଠ ଆରମ୍ଭର ସମୟ ଆସିଛି। ନିଶ୍ଚିତ, କୋଶଳର ନାଥ ଭରତ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଏକତ୍ର କରି, ଏବେ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।