ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିବା ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ଦମ୍ପତିମାନେ ପୂର୍ବେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମେଘରେ ଆବୃତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇନାହିଁ, ମାନେ ମନେ ହୁଏ ଯେଉଁପରି ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଖିଳିଥିବା କୁଟଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ସାଉମିତ୍ରି! କିଛି ଗଛ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅଶ୍ରୁ ଓ ବର୍ଷା ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୋର ଦୁଃଖ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛନ୍ତି। ଆଜି ଧୂଳି ଶାନ୍ତ, ପବନ ମୃଦୁ, ତାପ ହ୍ରାସ ପାଇଛି; ରାଜାମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳାଶୟକୁ ଫେରି ଜୁଗଳରେ ଯୋଗ ଦେଉଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ପଥରେ ରଥ ଚାଲୁନାହିଁ। ଆକାଶ କେଉଁଠି ଆଲୋକିତ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର; ପାହାଡ଼ ଆଡ଼କୁ ଏହା ମହାସାଗରର ଶାନ୍ତ ପୃଷ୍ଠ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ପାହାଡ଼ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ମିଶି ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦୃତ ହେଉଛି, ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି। ପକ୍ୱ ଜାମୁନ ଫଳ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ତାହାରେ ଝୁମି ଖାଉଛି; ବାତାସରେ ହଲେଇ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗୀ ପକ୍ୱ ଆମ୍ବ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ୁଛି। ମେଘମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପତାକା ଓ କଞ୍ଚ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ତେବେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଗର୍ଜନ ପରି। ଅରଣ୍ୟର ଘାସ ଭୁମି ବର୍ଷା ଜଳରେ ତରଳ ହୋଇଛି, ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ବିକାଶ ପରେ ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଛି। ମେଘମାନେ ଜଳ ଭରା ଓ କଞ୍ଚ ଚିତ୍କାରରେ ଅନୁରଣିତ, ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। ଏକ ଶ୍ରେଣୀ କଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ମେଘକୁ ଛୁଅଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଆକାଶରେ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଭୂମି ନବୀନ ହରିତ ଘାସ, କିଶୋର ଅଙ୍କୁର ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକରେ ଶୋଭିତ, ଲକ୍କା ରଙ୍ଗର ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ପରି ଇଁଜି ପକ୍ଷୀର ହଳକା ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ। କେଶବଙ୍କୁ ନିଦ୍ରା ଧୀରେ ଆସୁଛି; ନଦୀ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି; ଆନନ୍ଦିତ କଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ମେଘ ଖୋଜୁଛି; ପ୍ରେମିକା ତାଙ୍କର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରି ପ୍ରେମିକଙ୍କ ବିକଳ୍ପ ହେଉଛି। ଅଟାରେ ମୟୂରମାନେ ଚମତ୍କାର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କଦମ୍ବ ଶାଖା ଫୁଲେ ଭରିଛି; ବଳଦମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହ ଚାହିଦାରେ ଏଗିଅଛନ୍ତି; ଭୂମି ମନୋରମ ଫସଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଅରଣ୍ୟ ସୀମା—ସବୁଜଣେ ଏକ ଏକ ଧାରାରେ ବହୁଛନ୍ତି, ଝରୁଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଚମକୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ଚିନ୍ତା, କେଉଁଠି ନୃତ୍ୟ, କେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମ; ମୟୂର ଓ ବାନର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ନଥିବାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବୁଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ଝରିବାରେ, କଦମ୍ବ ଶାଖାକୁ ଧରି ରହିଥିବା ମଧୁମକ୍ଷିକା ନୂତନ ଫୁଲର ଗଭୀର ମଧୁ ଲୁଟି ଦ୍ରୁତ ତାଳରେ ମଦ ଛାଡ଼ୁଛି। ଜାମୁନ ଶାଖା ଅଧିକ ରସାଳୁ, ପକ୍ୱ ଫଳର ଲାଲ ଗୁଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ତାହାର ରସ ଶୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପତାକା ଓ ଗଭୀର ଗର୍ଜନରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହାତୀ ପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନୁରଣନ୍ତିରେ ଚିନ୍ତା କରି ଫେରିଯାଏ। କେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟ ସୀମା ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍କାରରେ ଗୀତ ହେଉଛି, କେଉଁଠି ନୀଳକଣ୍ଠ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କେଉଁଠି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀରେ ଅରଣ୍ୟ ମଦ ଧାରଣ କରୁଛି—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ଦେଖାଏ। କଦମ୍ବ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅଙ୍କୁରରେ ମଧୁ ମିଶିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଭୂମି ମଦିରା ଦୋକାନ ପରି ଚମକୁଛି, ମୟୂରମାନେ ବର୍ଷାରେ ମଦ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ପତ୍ର ରେ ଜଳ ମୁକୁତା ମାଳା ପରି ପରିସ୍କାର ଛଟାରେ ପଡ଼ିଛି, ଫିକା ପାକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ ପରି ପିଉଛନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମଧୁର ଧ୍ୱନି, ବାନରଙ୍କ ତାଳ, ମେଘର ଗର୍ଜନ—ଏହି ସବୁ ମିଶି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ସଙ୍ଗୀତର ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି। ଅରଣ୍ୟରେ କେବେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେବେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି, କେବେ ଦୀର୍ଘ ରତ୍ନ ଚୂଡ଼ା ନେଇ ଗଛ ଶିଖରେ ବସିଛନ୍ତି—ମନେ ହୁଏ ଏଠି ସଙ୍ଗୀତ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ। ମେଘ ଧ୍ୱନିରେ ଜାଗିଥିବା ବାନରମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ରଜହଂସମାନେକୁ ନେଇ ବହୁଛନ୍ତି, ତୀର ଭାଙ୍ଗି ନୂତନ ଜଳରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସାଗରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ନୀଳ ପାହାଡ଼ରେ ନୀଳ ମେଘ ନୂତନ ଜଳରେ ଲଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ଅରଣ୍ୟରେ ମେଘ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ହାତୀମାନେ ମନୋହର କଦମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ମାଲିନା ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ମୟୂର ମଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଘାସ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପରେ ଭରିଛି। ମଧୁମକ୍ଷିକା ଆନନ୍ଦରେ ବର୍ଷା ପାଣିରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି ନୂତନ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମଧୁ ପିଉଛନ୍ତି। ମହାହାତୀମାନେ ମଦୋନ୍ମତ, ଗାଈମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ସିଂହମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶୋଭା ପାଇଛି, ରାଜାମାନେ ବିଶ୍ରାମରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ମେଘମାନେ ସାଗରର ଗର୍ଜନ ଧ୍ୱନି ନେଇ ଆକାଶରେ ଜଳର ଧାରା ଝରୁଛନ୍ତି, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ, ଭୂମିକୁ ଆପ୍ଲାବିତ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଧାରା ଝରୁଛି, ପବନ ଅଧିକ ବେଗରେ ବହୁଛି, ନଦୀମାନେ ତୀର ହରାଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଜଳ ବହୁଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରାଜା ପରି, ବଡ଼ ମେଘ ଘଟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପତାକାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଓ ତେଜ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।