ଏହି ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ନବମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିବା ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ରର ରସକୁ ପିଇ ଏବେ ବର୍ଷାର ଅମୃତକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି। ମେଘମାଳାରେ ମନ୍ଦିର ପଥରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚଡ଼ିଯାଉଛି, ଏବଂ କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳାଧାରଣ କରି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି, ମେଘମାଳାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଲାଲ ଓ ଧଳା ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହା ଦେଖି ମନେ ହୁଏ ଆକାଶଟି ଅନେକ ଘାଉ ଓ ପଟି ଲଗାଇଛି। ମନ୍ଦ ହାୱା ଚାଲି, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ମେଘରେ ଆକାଶ ଏକ ବିୟୋଗି ମନର ଦଶାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯେଉଁଠାରେ ତାପରେ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷାର ତରଳ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇ, ଏକ ବିୟୋଗି ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ମେଘର ତଳୁ ଉଠୁଥିବା ହାୱା କପୁର ଫୁଲ ପରି ଶିତଳ ଓ କେତକୀର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ହାତରେ ଧରି ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଲି ଉଠିଛି, କେତକୀର ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ଦ ଝରଣା ଏହାକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଛି, ଏହା ଦେଖି ମନେ ହୁଏ ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଉଛନ୍ତି। କଳା ମେଘର ଚାମରେ ଢାକା ପାହାଡ଼, ଝରଣା ଉପବୀତ ଭଳି ଶୋଭିତ, ଗୁହାରେ ବାୟୁର ଧ୍ୱନିରେ ଏମିତି ଲାଗେ ଯେ ପାହାଡ଼ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ। ସୁନା ବିଜୁଳିର ଚମକ ମାନେ ଆକାଶକୁ ଚାବକର ଘାତ ଦେଉଛି, ଭିତରେ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଆକାଶ କଷ୍ଟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ଏହି ବିଜୁଳି ଚମକ ମେଘରେ ତଳେ ଯେପରି ଲାଗେ, ଶିତା ତାପସୀ ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ। ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଧାରରେ ଫୁଲିଥିବା କୁଟଜ ଗଛ ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ଅଭିଲାଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି, ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଷା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଶ୍ରୁଦ୍ରବ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଧୂଳି ଶାନ୍ତ, ପବନ ମୃଦୁ, ତୀବ୍ର ତାପ ଅପସାରିଛି, ରାଜମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଯାତ୍ରୀମାନେ ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ହ୍ରଦକୁ ଫେରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦମ୍ପତି ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି; ବାରମ୍ବାର ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ରାସ୍ତାରେ ରଥ ଚଲିନାହିଁ। ଆକାଶ କେଉଁଠି ମେଘରେ ଲାଗି ଅନ୍ଧାର, କେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପାହାଡ଼ରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ପୃଷ୍ଠ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଶର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶି, ଖନିଜ ରଙ୍ଗରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ମୟୂରର ଚିତ୍କାର ସହ ଦୂରେ ଦୂରେ ଦୂତି ଦେଉଛି। ପକ୍କ ଜାମୁନ ଫଳର ରସ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ବାୟୁରେ ହଲୁଚି ରଙ୍ଗ ବିବିଧ ପକ୍କ ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛି। ମେଘମାନେ, ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ କଞ୍ଚ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଗର୍ଜନରେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ରଣକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବନମାନେ, ବର୍ଷା ଜଳରେ ଚରାଗାହ ତରଳ ଓ ମୟୂର ନୃତ୍ୟରେ ମନ୍ଦିର, ବିଶେଷକରି ବିକାଶ ପରେ ଦିନ ଅନ୍ତେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି। ମେଘ, ଜଳର ଭାର ଧରି, କଞ୍ଚ ଚିତ୍କାରେ ଉତ୍ତେଜିତ, ପୁନଃପୁନଃ ପାହାଡ଼ ଶିଖରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଚାଲିଯାଉଛି। କଞ୍ଚମାନେ ମେଘକୁ ଛୁଁଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମର ମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଉଛି। ପୃଥିବୀ ନବ କୁଶ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟର ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ହରିତ ଚାଦର ଓ ଲାକର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ହରିତ ପକ୍ଷୀର ମାନ୍ଦ ଛାଁୟାରେ ରମଣୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। କେଶବର ନିଦ୍ରା ଧୀରେ ଆସୁଛି, ନଦୀ ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି, ଆନନ୍ଦିତ କଞ୍ଚ ମେଘକୁ ଖୋଜିଉଛି, ଏବଂ ପ୍ରେମିକା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ପ୍ରେମିକ ପାଖକୁ ଯାଉଛି। ବନ ସୀମାରେ ମୟୂର ଚମତ୍କାର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କଦମ୍ବ ଗଛ ଶାଖାରେ ଫୁଲିଯାଇଛି, ବୃଷ ଗାୟମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି, ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳ ତଳରେ ଶୋଭିତ। ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଓ ବନସୀମା ଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଚାଲିଯାଉଛି, ବର୍ଷା କରୁଛି, ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଶୋଭା ପାଉଛି; ମୟୂର ଓ ବାନର ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦାହରେ ରହିଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ଝରି ପଡ଼ି, କଦମ୍ବ ଶାଖାକୁ ଧରି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ନବ କୁସୁମର ଗୁଡ଼ ଶୀଘ୍ର ଆହରଣ କରି ମଦ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି। ଜାମୁନ ଶାଖା ଏତେ ଫଳରେ ଭରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଡ଼ ଚୁସୁଛି, ମନେ ହୁଏ ଲାଲ ଚୁନାର ଢେଳି ପରି ଶୋଭିତ। ମେଘମାନେ ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ ଗଭୀର ଗର୍ଜନରେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ବଡ଼ ହାତୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ବନ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ରଣ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟରେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉଛି। କେଉଁଠି ବନସୀମା ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୀତରେ ଗାଇଯାଉଛି, କେଉଁଠି ନୀଳକଣ୍ଠ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କେଉଁଠି ହାତୀ ମଦରେ ମତ୍ତ; ବନ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। କଦମ୍ବ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଚାରାରେ ଭରିଥିବା ବନ ମଧୁ ଜଳରେ ତବେ ଆନନ୍ଦ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଏହା ମଦିରାଶାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ପତ୍ରର କପରେ ଝରିଥିବା ମଣିମାଳା ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ପିଇ ତପିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବେଶ୍ୱର ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷିକାର ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି, ବାନର ରିଦମିକ୍ ଡାକ, ମେଘର ଗର୍ଜନ—ସମସ୍ତେ ମିଶି ବନରେ ଏକ ସଙ୍ଗୀତ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି। ମୟୂର କେବେ ନୃତ୍ୟ, କେବେ ଚିତ୍କାର, କେବେ ଗଛ ଶିଖରେ ମୁକୁତ ଶିର ଦେଇ ବସିଛି—ମନେ ହୁଏ ସଙ୍ଗୀତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ମେଘର ଧ୍ୱନିରେ ବାନରମାନେ ନିଜ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି, ନବ ବର୍ଷାର ଝରିରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ନିଜ ଉପକୂଳ ଧୋଇ, ଶରଣ ନେଇଥିବା ଚକ୍ରବାକମାନେ ଉଠାଇ ନେଇ, ବର୍ଷାରେ ଫୁଲି ଉଠି ସମୁଦ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଛନ୍ତି।