ଏହିବେଳେ ବର୍ଷା ଋତୁର ସମୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। ଆକାଶଟି ଏବେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି। ଦୀର୍ଘ ନଉ ମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆକାଶ, ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ ଏବେ ବର୍ଷା ରୂପୀ ଅମୃତ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି। ମେଘର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆଲଙ୍କୃତ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବହୁତ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିପାରେ, ଏବଂ କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ ଧାରା ଯେଉଁଠାରେ ମେଘର ଚିରା ଚମକୁଛି, ଏହି ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି ଯେପରି ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ଅଂଶରେ ପଟି ବାନ୍ଧାଯାଇଛି। ମନ୍ଦ ହାଲୁକା ପବନ ଚଳିଛି, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଛି ଏବଂ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ହଳକା ହୋଇଥିବା ଏହି ଆକାଶ ଏକ ବିରହି ଆତ୍ମା ପରି ଚମକୁଛି। ଏଇ ପୃଥିବୀ, ଯାହା ତାପରେ ଦହିଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷାର ତରଳ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇ, ଦୁଃଖରେ ତପିଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପବନ, କପୂର ପତ୍ର ପରି ଶୀତଳ ଓ କେତକୀର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ହାତରେ ଧରି ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖ, ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଲିଉଠିଛି, କେତକୀର ଗନ୍ଧରେ ମୁଢ଼ିଯାଇଛି, ଝରଣାରେ ଅଭିଷେକ ହେଉଛି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ କଳା ମେଘର ଚର୍ମରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଝରଣାର ଉପବୀତ ଲାଗିଛି, ଗୁହାରେ ପବନ ଭରିଛି, ଯେପରି ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ପୁରୋହିତ। ଆକାଶରେ ସୁନା ଚମକର ହଣ୍ଡିଘା ମାରୁଥିବା ବିଜୁଳି, ଭିତରେ ଗର୍ଜନ ହେଉଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ଅନ୍ଧାର ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଚମକୁଛି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମିକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଏବେ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ। ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ କୁଟଜ ଗଛ ଫୁଲିଛି—କିଛି ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ଓ ବର୍ଷାପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ମୋ ମନର ଦୁଃଖ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି। ଆଜି ଧୂଳି ଶାନ୍ତ, ପବନ ମୃଦୁ, ତାପ ଶମିତ; ରାଜାମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ରୁକିଯାଇଛି, ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ହ୍ରଦକୁ ଫେରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଦମ୍ପତି ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ରାସ୍ତାରେ ରଥ ଚାଲେନି। ମେଘରେ ଢାକିଥିବା ଆକାଶ କେବେ ଅଂଶିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେବେ ଅଂଶିକ ଅନ୍ଧାର; କେବେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅବରୁଦ୍ଧ, ଏହା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ପୃଷ୍ଠର ଭଳି ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶି, ଖଣିଜରେ ରଙ୍ଗିନ, ମୟୂରର ଡାକରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ବହୁଛି। ପକ୍ୱ ଜାମୁ ଫଳ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଛି, ଲୋକେ ଉତ୍ସାହରେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ବାତାସରେ ହଲେଇଥିବା ବହୁବର୍ଣ୍ଣୀୟ ପକ୍ୱ ଆମ୍ବ ମାଟିକୁ ପଡ଼ୁଛି। ମେଘମାନେ ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ କଂଜ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସଦୃଶ, ଗଜବିନ୍ଦ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ବନମାନେ, ବର୍ଷା ଜଳରେ ତରଳ ଘାସ ଓ ମୟୂରର ନୃତ୍ୟରେ ଦିନାନ୍ତରେ ଅଧିକ ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରୁଛି। ମେଘମାନେ ଜଳ ଭରା ଭାର ଓ କଂଜର ଡାକରେ ଗଞ୍ଜି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବାରମ୍ବାର ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। କଂଜମାନେ ମେଘ ପାଖକୁ ଉଡ଼ି ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭ୍ର କମଳମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଲହରାଉଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ନୂତନ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଲାକ୍ ରଙ୍ଗର ଚାଦର ଓ ଶୁକ ପକ୍ଷୀର ହଳଦିଆ ଛାୟାରେ ଜଳାନ୍ତ ହେଉଛି। କେଶବ ସ୍ଥିରେ ନିଦ୍ରାସ୍ପଦ, ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଉଛି; ଆନନ୍ଦିତ କଂଜ ମେଘକୁ ଖୋଜୁଛି; ପ୍ରେମିକା ନିଜ ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ମିଳିବା ପାଇଁ ଯାଉଛି। ବନପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୟୂର ଶୋଭାବନ୍ତ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; କଦମ୍ବ ଗଛ ଶାଖାରେ ଫୁଲିଛି; ବଳଦମାନେ ଗାୟମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉଠିଛନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟ ଶ୍ୟାମଳ ଖେତରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ବନପାର୍ଶ୍ୱ—ଏମାନେ ବହୁଛନ୍ତି, ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଚମକୁଛନ୍ତି; ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ବିଶ୍ରାମ ନେଉଛନ୍ତି—ମୟୂର ଓ ବନର ବାନରମାନେ ବିରହରେ ତପିଯାଉଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ଥିବା ସମୟରେ କଦମ୍ବ ଶାଖାକୁ ଧରି ମଧୁମକ୍ଷିକା ନୂତନ ଫୁଲର ଗଭୀର ମଧୁ ଆହରଣ କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ମଦ ଛାଡ଼ୁଛି। ଜାମୁ ଗଛର ଶାଖା, ରସ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଲାଲ ଗୁଲାଳ ଭଳି ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୂନ୍ୟ ହେଉଛି। ମେଘମାନେ ବିଜୁଳିର ପତାକା ଓ ଗଭୀର ଗର୍ଜନରେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହାତୀ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ବଡ଼ ହାତୀ ମାଳବନ ଓ ପାହାଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ ଯିବା ସମୟରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଧ୍ୱନିରେ ଭୟ ପାଇ ବାପସି ଫେରିଯାଉଛି। କେଉଁଠି ବନପାର୍ଶ୍ୱ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝୁଣ୍ଡର ଗୀତରେ ଜୀବନ୍ତ, କେଉଁଠି ନୀଳକଣ୍ଠ ମୟୂରର ନୃତ୍ୟରେ, କେଉଁଠି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀରେ—ଏହି ବନରେ ନିର୍ବିଧାନ ଜୀବନ ଦେଖାଯାଉଛି। କଦମ୍ବ, ସାଲ, ଅର୍ଜୁନ ଚାରା ଓ ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ପାଣିରେ ଭରିଥିବା ବନମଝିର ମାଟି ମଦିରା ଶାଳର ଭଳି ଚମକୁଛି, ମୟୂରମାନେ ବର୍ଷାରେ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ପତ୍ରର କପରେ ଧରାଯାଇଥିବା ମୋତି ମାଳା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ରଙ୍ଗ ହରାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ପିଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଦାନ। ମଧୁମକ୍ଷିକା ତାରର ମଧୁର ଧ୍ୱନି, ବନର ବାନରମାନେ ରିଦମିକ୍ ଡାକ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଏକାଠି ହୋଇ ବନରେ ସଙ୍ଗୀତ ଉନ୍ମୋଚନ କରୁଛି। କେବେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କେବେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛି, କେବେ ଗଛ ମୁଣ୍ଡରେ ରତ୍ନମାଳା ପୁଛ ତାନି ବସିଛି—ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ ସଙ୍ଗୀତ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ। ମେଘର ଧ୍ୱନିରେ ଜଗା ହୋଇ ବନର ବାନରମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି, ନୂତନ ବର୍ଷା ଝରିବାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି।