ଵାଲ୍ମୀକିରାମାଯଣମ୍

ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାମ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଦେଇଥିଲେ । ଏବେ ସେ ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ଏକ ଢାଳରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ । ଏଠିଏ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ – “ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଯାଇଛି । ଆକାଶ ଏତେ ଘନ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ମହାପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଏହି ଆକାଶ ନବମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଧରି ରଖିଥିଲା, ଏବେ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଛି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଅମୃତ ଝରାଉଛି । ଏହି ମେଘ ଦେଖି ଲାଗେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘର ଶ୍ରେଣୀକୁ ଦେଢି ଆକାଶରେ ଉଠିଯାଉଛି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି । ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଲୋକରେ ମେଘମାଳାର କିଛି ସୀମା ଲାଲ ଓ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ ଝଲମଲ କରୁଛି, ମେଘର ଫାଟିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଅଲ୍ପ ଆଲୋକ ଆସୁଛି, ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ, ମନେ ହେଉଛି ଯେଉଁଠି ମନ୍ଦିର ଲାଗି ଗାଁଠି ଦିଆଯାଇଛି । ମନ୍ଦ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ଚାଲିଛି, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଛି, ମେଘର ଛାୟାରେ ଆକାଶ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ ଜଣେ ବିୟୋଗି ପ୍ରେମିକ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ । ପୃଥିବୀ, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷାର ଜଳରେ ଭିଜି ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତା ନାରୀ କାନ୍ଦୁଛି । ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ନିସ୍କାସିତ ପବନ କଫୁର ଫୁଲ ଭଳି ଶୀତଳ ଓ କେତକୀର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ହାତରେ ଧରି ପିଉଥିବା ପାନୀୟ ପରି ଲାଗୁଛି । ଏହି ପର୍ବତ ଦେଖ, ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଲିଛି, କେତକୀ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଛି, ଝରଣା ଏହାକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରୁଛି, ଏହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ଶୋଭାମୟ । ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ମେଘର କଳା ଚାମରେ ଲୁଚିଛି, ଝରଣା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରି ଗଲାରେ ପିନ୍ଧିଛି, ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ଦ ପବନରେ ଭରିଛି, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଛନ୍ତି । ଆକାଶ ସୁନା ମାନ୍ଦି ମେଘରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି, ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ କମ୍ପିତ ହେଉଛି । ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ଅନ୍ଧାର ମେଘରେ ଚମକୁଛି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ ଜଣେ ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଭୟକମ୍ପିତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମିକ-ପ୍ରେମିକା ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମେଘରେ ଢାକି ଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହିଁ । ସୌମିତ୍ରି, ପର୍ବତ ଢାଳରେ ଦେଖ, କୁଟଜ ଗଛ ଫୁଲିଛି, କିଛି ଗଛ କାନ୍ଦୁଛି, ବର୍ଷା ଆଶାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଅଛି, ଏମିତି ଦେଖି ମୋର ମନର ଦୁଃଖ ଓ ଆଶା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଉଛି । ଏଠି ଧୂଳି ସ୍ଥିର, ପବନ ମୃଦୁ, ତାପ ଶାନ୍ତ, ରାଜାମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଯାତ୍ରୀମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉଛନ୍ତି । ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଝିଲି ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି, ସଙ୍ଗୀନୀ ସହିତ ଯୁଗଳ ହେଉଛନ୍ତି, ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଗଡ଼ି ଚାଲିପାରୁନାହିଁ । ଆକାଶ କେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର, କେଉଁଠି ପର୍ବତ ଢାକି ଦେଇଛି, ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ପୃଷ୍ଠ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି । ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଶର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶି, ଲାଲ ମିନେରାଲରେ ରଙ୍ଗିତ, ମୟୂରର କୁହୁକାର ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହୁଛି । ପାକା ଜାମୁ ଫଳ ମଧୁର ରସରେ ଭରିଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ି ଖାଉଛନ୍ତି; ବାତାସରେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ପକା ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି । ମେଘମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ଧ୍ୱଜ ଓ କଉଳି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି । ଅରଣ୍ୟର ଘାସ ଅଞ୍ଚଳ ବର୍ଷା ଜଳରେ ତରଳ, ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ବିକାଶ ପାଇଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଦିନରେ ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ ହେଉଛି । ମେଘମାନେ ଭାରି ଜଳ ଧରି, କଉଳି ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜି, ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁଣି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି । କଉଳିମାନେ ମେଘକୁ ଛୁଇଁବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଝୁଲୁଛନ୍ତି । ପୃଥିବୀ ନବପତ୍ର ଘାସ, ନବକିଶଳୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଲାକର ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । କେଶବ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଦ୍ରାସ୍ନାତ, ନଦୀ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି, ଆନନ୍ଦିତ କଉଳି ମେଘକୁ ଖୋଜୁଛି, ଏବଂ ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମିକ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଉଛି । ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କଦମ୍ବ ଗଛ ଶାଖାରେ ଫୁଲିଛି, ବୃଷମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଭୂମି ମନୋହର ଧାନ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୋଭିତ । ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଅରଣ୍ୟପାର୍ଶ୍ୱ – ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ନଦୀ ବହୁଛି, ମେଘ ବର୍ଷୁଛି, ହାତୀ ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଅରଣ୍ୟ ଚମକୁଛି; କିନ୍ତୁ ମୟୂର ଓ ବାନରମାନେ ସ୍ନେହର ଅଭାବରେ ବିୟୋଗି । ଝରିଥିବା ବର୍ଷାରେ, କଦମ୍ବ ଶାଖାକୁ ଧରି ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ନୂତନ ମଧୁ ନେଇ ମଦ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି । ଜାମୁ ଗଛର ଶାଖା ଗାଢ଼ ଲାଲ ଚूर्ण ସମାନ ପାକା ଫଳରେ ଭରିଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗଛର ରସ ଚୁଷୁଛନ୍ତି । ମେଘ ବିଦ୍ୟୁତ ଧ୍ୱଜ ଓ ଗର୍ଜନରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । ବଡ଼ ହାତୀ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଉଛି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଣି ଭୟରେ ଫେରିଯାଉଛି । କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅରଣ୍ୟପାର୍ଶ୍ୱ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି, କିଛିଠାରେ ନୀଳକଣ୍ଠ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କିଛିଠାରେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଚରୁଛି – ଅରଣ୍ୟ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି । କଦମ୍ବ, ସାଲ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛର ତରୁଣ କିଶଳୟ ଓ ମଧୁର ଜଳରେ ଅରଣ୍ୟ ଭୂମି ମଦଶାଳା ପରି ଚମକୁଛି, ମୟୂରମାନେ ବର୍ଷାରେ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ବର୍ଷା ଝରି ମଣିମାଳା ପରି ପତ୍ରରେ ଧରାଯାଉଥିବା ଶୁଭ୍ର ଜଳ ପିପାସି ଚିରଇମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପିଉଛନ୍ତି, ଏହା ମନେ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନ । ମଧୁମକ୍ଷୀର ମାନ୍ଦ ଗୀତ, ବାନରମାନେ ତାଳ ଦେଇ କୁହୁକୁହାର, ମେଘର ଗର୍ଜନ – ଏହି ସମସ୍ତ ମିଶି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ସଙ୍ଗୀତ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି ।