ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବେ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସ୍ନେହି, ମଙ୍ଗଳକାମନା ଭରିତ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମୋତେ ଯାହା କହିଛ, ଏହି ଉଚିତ କଥା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଛି। ମୋର ଦୁଃଖ ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସକୁ ଅସାର କରି ଦିଏ, ଏହାକୁ ମୁଁ ଏବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ତୁମର ଅଦମ୍ୟ ପ୍ରତାପ ଓ ଶକ୍ତି ମୁଁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉପଦେଶ ଦେଲା, ମୁଁ ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର କୃପା ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବି। ଏକ ନାୟକ ଉପକାର ପାଇଁ ଉପକାର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ, କୃତଘ୍ନତା ଓ ଉପକାର ଫେରାଇ ନଦେବା ଉଚିତ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂଇହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ— ରାଜନ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଶୀଘ୍ର ଅମୂଳ୍ୟ ହେବ। ବାନର ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ। ଶରତ୍କାଳ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର, ବର୍ଷାକାଳ ସହି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ ପାଇଁ ଦୃଢ ହୁଅ। ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ— ତୁମ ରୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଶରତ୍କାଳ ସଂରକ୍ଷଣ କର, ଚାରି ମାସ ଆମ ସହିତ ଏହି ସିଂହ ପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରୁହ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ତୟାରି କର। ଏବେ ତୁମେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଇସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ରୁହି, ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏବେ ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଛି, ଆଜି ଆମେ ଦେଖିପାରୁଛୁ— ଆକାଶ ପର୍ବତ ପରି ମେଘରେ ଭରିଯାଇଛି। ନବମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଗର୍ଭ ଧରିଥିବା ଆକାଶ, ଏବେ ସମୁଦ୍ରର ରସ ଦେଖି ଏଲା ଭିଷ୍ୟୁ ଦେଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଦେଖିପାରୁଛୁ, ମେଘର ଶ୍ରେଣୀକୁ ଧରି ଆକାଶରେ ଉଠିବା ପାଇଁ, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଲା ପିନ୍ଧି ଉଭା ହେବା ପାଇଁ। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଲୋକରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲାଲ ଓ ଫିକା ରେଖା ଆକାଶର ମେଘ ଚିରା ଚମକି ରହିଛି, ଆକାଶ ଏକ ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ମଣିଷ ପରି ବାନ୍ଧା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ମୃଦୁ ବାୟୁର ଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ମେଘରେ ଫିକା ହୋଇ ଆକାଶ ଏକ ପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ ମନ ପରି ଚମକି ରହିଛି। ଏ ଭୂମି, ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଏବେ ନୂତନ ଜଳରେ ଭିଜି ଯାଇଛି, ଏକ ଦୁଃଖିତ ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ମେଘର ଓଠରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବାୟୁ, କପୂର ଫୁଲ ପରି ଶୀତଳ ଓ କେତକୀର ଗନ୍ଧରେ ଭରିତ, ହାତରେ ଧରି ଖାଇ ପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ପାହାଡ଼ର ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି, କେତକୀ ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଝରଣାରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ, ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୋଇଛି। ପାହାଡ଼, କଳା ମେଘର ଚାମରେ ଢାକି, ଝରଣାର ମାଲା ଜନ୍ୟ ଉପନୟନ ସୂତ୍ର ପରି, ଗୁହାରେ ବାୟୁ ଭରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରି ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି। ଆକାଶ, ସୁନା ଚମକର ହାଣ୍ଡିପରି ଚିତ୍ରିତ, ମେଘର ଭିତରେ ଧ୍ୱନି ଦେଇ, ଆକାଶ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତର୍କିତ ହୋଇଛି। ମେଘରେ ଚମକୁଥିବା ହାଣ୍ଡିଏ, ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଅପସ୍ମାରିକ ସୀତା ପରି ମୋତେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମିକମାନେ ପ୍ରିୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏବେ ମେଘରେ ଢାକି ଚାନ୍ଦ ଓ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ କୁଟଜ ଗଛ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି— କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ଏହି ବର୍ଷା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି କାନ୍ଦୁଛି, ମୋର ଦୁଃଖ ଓ ଅଭିଲାଷ କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି। ଏବେ ଧୂଳି ବସିଗଲା, ବାୟୁ ମୃଦୁ ହେଲା, ତାପ ଲାଘବ ହୋଇଛି; ରାଜାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ ହୋଇଛି, ପ୍ରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେଶକୁ ଫେରିଯାଉଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କ ହ୍ରଦ କୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଜୋଡ଼ି ହୋଇ ଚାଲିଛନ୍ତି; ପଥ ମେଘରେ ଭିଜି ରଥ ଚାଲି ନାହିଁ। ଆକାଶ କେଉଁଠି ମେଘ ଦେଖିଅଛି, କେଉଁଠି ସ୍ୱଚ୍ଛ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର; କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ରେ ଅବରୋଧିତ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ତଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ ଝରଣା, ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶି, ଖନିଜ ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ହୋଇ, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବହିଯାଉଛି। ପକ୍କା ଜାମୁ ଫଳ ମଧୁର ରସରେ ଭରିତ, ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ତାହା ଉପଭୋଗ କରୁଛି; ବାୟୁରେ ହଲାଇ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍କା ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି। ମେଘମାନେ, ଚମକୁଥିବା ହାଣ୍ଡି ଓ କଳହାନା (କଉ) ମାଲାରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ରଣ ପାଇଁ ତୟାର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ବନ, ତାଳ ମାଟି ବର୍ଷା ଜଳରେ ତରଳ, ମୟୂର ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିତ, ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମେଘରେ ଅପରାହ୍ନ ଆଲୋକରେ ଅଧିକ ଚମକି ଦେଖାଯାଉଛି। ମେଘମାନେ ଜଳର ଭାର ଉଠାଇ, କଉର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜି, ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଉଛି। କଉମାନେ ମେଘକୁ ଛୁଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆନନ୍ଦିତ, ଜ୍ୟୋତିର ଆକାଶରେ ପବନରେ ବାହିଥିବା ଧଳା ପଦ୍ମ ମାଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଭୂମି, ନୂତନ ହରିତ ଘାସ ଓ ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଲାକରେ ରଙ୍ଗିତ ଶାଲ ଓ ତିଆ ପରି ଚିତ୍ରିତ, ତିଆର ଫିକା ଛାଁ ଦେଇ ଶୋଭିତ। କେଶବ ଦିଘେ ନିଦ୍ରା ପାଇଁ ଚାଲିଛି; ନଦୀ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି; ଆନନ୍ଦିତ କଉ ମେଘକୁ ଖୋଜୁଛି; ପ୍ରେମିକା ନାରୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ ହୋଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଯାଉଛି। ବନ ଧାରରେ ମୟୂର ଉତ୍ସବ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି; କଦମ୍ବ ଗଛ ଶାଖାରେ ଭରିଯାଇଛି; ବଳଦମାନେ ଗାଈ ପରି ଅଭିଲାଷରେ ଉତ୍ସୁକ; ଭୂମି ଖେତ ଫସଲରେ ଶୋଭିତ। ନଦୀ, ମେଘ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ବନ ଧାର— ଏହି ସବୁ ବହିଯାଉଛି, ବର୍ଷା ହୋଇଯାଉଛି, ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଚମକି ରହିଛି; ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି— ମୟୂର ଓ ବାନରମାନେ ପ୍ରିୟା ବିହୀନ ହୋଇ ଅଭିଲାଷରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ବର୍ଷାରେ ଆଘାତ ପାଇ, କଦମ୍ବ ଗଛର ଶାଖାକୁ ଧରି, ଛଅପାଇଁ ପୋକମାନେ ନୂତନ ଫୁଲର ଗଭୀର ମଧୁ ଆଗ୍ରହରେ ନେଇ, ମଦପ୍ରଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। ଜାମୁ ଗଛର ଶାଖା, ପକ୍କା ଲାଲ ଫଳରେ ଭରିତ, ମଧୁର ରସରେ ଶୋଭିତ, ଛଅପାଇଁ ପୋକମାନେ ତାହା ଚୁଷି ନେଉଛନ୍ତି।