ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଲାଭକାରୀ ଏବଂ ଶୁଭ ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁ କଥା ଏକ ଭକ୍ତ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା, ସତ୍ୟ ଏବଂ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କହିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ସେଇ କଥା କହିଛ। ଏହି ଶୋକ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ, ଏବେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ତୁମର ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ତୁମେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଛ, ମୁଁ ସେଇ ଶରତ୍କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ଏକ ନାୟକ ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, କୃତଘ୍ନତା ଓ ଉପକାର ଫେରାଇ ନଦେବା ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେର ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା ଚାହାଁନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ସଫଳ ହେବ। ଆପଣ କହିଥିବାପରି ମାକଡ଼ାମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏହି ଶରତ୍କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବର୍ଷାକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଚାରି ମାସ ମୋ ସହିତ ଏହି ସିଂହପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼ରେ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତୁ।” ଏଠାରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣ। ଏହା ହେଉଛି ବିଭୂଷିତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହାପରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ବସି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ସମୟ ଆସିଛି, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଗଲା; ଦେଖ, ଆକାଶ ଏବେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ମୋଟା ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି। ନବମାସ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗର୍ଭ କରିଥିବା ଆକାଶ ଏବେ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ ମେଘ ରୂପେ ବର୍ଷାର ଅମୃତକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି। ମେଘର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇ କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି। ଲାଲ ଓ ଧଳା ଧାରା, ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆଭାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ମେଘର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛି, ଏହି ଆକାଶ ଦୁଃଖରେ ଆହତ ହୋଇ ପଟି ବାନ୍ଧିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ମୃଦୁ ବାୟୁ ଭରା ଆକାଶ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ଏବଂ ମେଘରେ ଧୂସର, ଏକ ବିରହି ଆତ୍ମା ପରି ଚମକୁଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଗରମରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବର୍ଷାର ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏକ ଦୁଃଖିତା ନାରୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ବାୟୁ, କପୂର ଚାନ୍ଦି ପରି ଶୀତଳ ଏବଂ କେତକୀର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ହାତ ଦେଇ ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ଟିକୁ ଦେଖ, ତାହାର ଅର୍ଜୁନ ଗଛମାନେ ଫୁଲିଛନ୍ତି, କେତକୀ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଛି, ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଛି; ଏହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ରାଜା ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି। ପାହାଡ଼ମାନେ କଳା ମେଘର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଝରଣାର ଉପବୀତ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗୁଫାରେ ବାୟୁର ସ୍ୱରରେ ପୃଥକ୍ କରୁଛି, ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଆକାଶରେ ସୁନା ଚମକର ବିଦ୍ୟୁତ ଛାଡ଼ି ଚମକୁଛି, ମଧ୍ୟରୁ ଗର୍ଜନା ହେଉଛି, ଏହା ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କମ୍ପିତ। ଅନ୍ଧାର ମେଘରେ ଚମକୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ମୋତେ ଦେଖାଏ, ଯେପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ବିରହିଣୀ, ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ତର୍ଜନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମୀମାନେ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ, ଏବେ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ। ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଫୁଲିଥିବା କୁଟଜ ଗଛମାନେ, କେତେକ ଅଶ୍ରୁ ଓ ବର୍ଷାର ଆଶାରେ ଅଟକି ଯାଇଛି, ମୋର ଦୁଃଖ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉସ୍କାଇ ଦେଉଛି। ଆଜି ଧୂଳି ଶାନ୍ତ, ବାୟୁ ମୃଦୁ, ତାପ ଶମିତ; ରାଜାମାନେ ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଯାତ୍ରୀମାନେ ଘରକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କ ହ୍ରଦରେ ଫେରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦମ୍ପତି ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ବର୍ଷାରେ ଭିଜା ରାସ୍ତାରେ ରଥ ଚାଲେ ନାହିଁ। ମେଘରେ ଆକାଶ କେଉଁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର; କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧିତ, ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ପୃଷ୍ଠ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ର ଝରଣା, ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମିଶି, ଖନିଜ ରସରେ ରଙ୍ଗିତ, ମୟୂର ଚିତ୍କାର ସହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବହୁଛି। ପକ୍ୱ ଜାମ୍ବୁ ଫଳ ମଧୁର ରସରେ ଭରିଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଚୁଷୁଛନ୍ତି; ବାୟୁରେ ହଲେଇ ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ୱ ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି। ମେଘମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ଧ୍ୱଜ ଓ କଞ୍ଚ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମହାପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଗଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଅମୂଲ୍ୟ ଗର୍ଜନା କରୁଛନ୍ତି। ବନମାନେ ବର୍ଷାରେ ହରିତ ହୋଇ, ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ବିକାଶ ପରେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି। ମେଘମାନେ ଜଳଭାର ଧରି, କୁଲିଙ୍ଗ ଚିତ୍କାରରେ ଭରି, ପୁନିପୁନି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି। କୁଲିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀମାନେ ମେଘକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଧଳା ପଦ୍ମ ମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ନୂତନ ହରିତ ଘାସ, କିଶୋର ଅଙ୍କୁର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ଲାକ୍ ରଙ୍ଗର ଶାୱଲ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହଲଦିଆ ପରିବା ଛୁଆଁଥିବା ନାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। କେଶବ ଦୀରେ-ଦୀରେ ନିଦ୍ରାସ୍ନାତ, ନଦୀ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି; ଖୁସିରେ ଥିବା କୁଲିଙ୍ଗ ମେଘକୁ ଖୋଜୁଛି; ପ୍ରେମିକା ନାରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଯାଉଛି। ବନପାର୍ଶ୍ୱ ମୟୂର ନୃତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ, କଦମ୍ବ ଶାଖା ରମ୍ୟ, ବୃଷ ତାଙ୍କ ଗାଈ ସହ ଚେତନାରେ, ଭୂମି ଶସ୍ୟ ର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ।