ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ମନେ ପକାଇଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା, ଯାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଭାବନା ତାଙ୍କର ମନକୁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଦେଇଥିଲା, ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ତିନି ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲା, ରାତିରେ ଶୋଇଲେ ବି ନିଦ୍ରା ଆସୁନଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଭାଗୀନ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ଦୁଃଖରେ ବିମଗ୍ନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ବସ, ଏହି ଦୁଃଖ ପ୍ରୟାପ୍ତ। ଆପଣ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଛି।" "ଆପଣ ଏହି ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବେ, ରାଘବ। ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବା ଯାଉଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ହତ କରିପାରିବେ।" "ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମୂଳରୁ ଉପଡ଼ି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତୁ, ତାହେଲେ ଆପଣ ତାହାର ସମସ୍ତ ସଜନ ସହିତ ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ନଶ୍ୱ କରିପାରିବେ। ରାମ, ଆପଣ ପୃଥିବୀ ସମେତ ସମୁଦ୍ର, ଅଟବୀ, ପାହାଡ଼ ଉପଡ଼ିପାରିବେ, ତେଣୁ ରାବଣକୁ ହତ କରିବା କଣ ଅସମ୍ଭବ?" "ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଶରତ ଋତୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତାହା ପରେ ଆପଣ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଜନ ସହିତ ନଶ୍ୱ କରିବେ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରତାପକୁ ଉଜାଗର କରିବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମ ତଳେ ଲୁଚିଥିଲେ, ଶୁଭ ଅହୁତିରେ ତାହାକୁ ଉଜାଗର କରାଯାଏ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ଉପକୃତି ଏବଂ ଶୁଭବାଣୀକୁ ଗର୍ହଣ କରି, ରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ରକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ଶବ୍ଦ କହିଲେ, "ଏହି ଭାବ, ଯାହା ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଭଲପାଇବା, ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତାପମୟ ବ୍ୟକ୍ତି କହିବା ଉଚିତ, ତାହା ତୁମେ କହିଛ।" "ଏହି ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଫଳ କରେ, ମୁଁ ଛାଡିଦେଲି; ତୁମର ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିକୁ ଶ୍ରମରେ ପ୍ରେରିତ କରିବି।" "ମୁଁ ଶରତ ଋତୁର ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ଯେପରି ତୁମେ ଉପଦେଶ ଦେଲା, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ନଦୀମାନ୍ୟତା ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବି।" "ଏକ ବୀର ଉପକୃତିର ଦେୟ ରୁପେ ବନ୍ଧା, ଉପକୃତି ଦେଇ ଫେରାଇବା ନାହିଁ ଓ କୃତଘ୍ନତା ଉତ୍ତମ ମନକୁ ନଶ୍ୱ କରେ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଭାବକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିଜ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁ ଜଣାଇଲେ, "ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ; ବାନର ତାହା କରିବେ। ଶରତ ଋତୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।" "କ୍ରୋଧକୁ ଅଟକାନ୍ତୁ, ଶରତ ଋତୁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଚାରି ମାସ ମୋ ସହିତ ଏହି ସିଂହପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼ରେ ବାସ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।" ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ଏହା କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠି, ରାମ, ଭାଲିଙ୍କୁ ହତ କରି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ସମୟ ଆସିଛି, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଦେଖ, ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ସମାନ ବଡ଼ ମେଘରେ ଢ଼କି ଯାଇଛି।" "ନଉ ମାସ ପରେ ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲା, ଏବେ ସମୁଦ୍ରର ରସ ପିଇ ଏହା ବର୍ଷାର ଅମୃତ ଦେଉଛି।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଉପରେ ଉଠିପାରେ, ମେଘର ଦଉଡ଼ି ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୋଭିତ, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି।" "ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚାଁହି ଓ ଫିକା ରଙ୍ଗର ଧାରା, ଆକାଶର ମେଘ ଚିରାର ଚମକରେ, ଆକାଶ ଏକ ଜଖ୍ମ ରେ ଚିତିବା ମାନେ ପଟିପିନ୍ଧିଛି।" "ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନ ରଙ୍ଗରେ ଆକାଶ, ଶିତଳ ବାତାସ ଦେଇ, ମେଘ ତଳେ ଫିକା, ଏକ ପ୍ରେମ ରୋଗି ମାନେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି।" "ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏବେ ନୂତନ ଜଳରେ ଭିଜି, ଏକ ଦୁଃଖିତ ନାରୀ ମାନେ କାନ୍ଦୁଛି।" "ମେଘର ଗଭୀର ଭିତରୁ ନିସ୍କାସିତ ବାତାସ, କାମ୍ଫର ଫୁଲ ଭଳି ଶିତଳ, କେତକୀର ଗନ୍ଧ ଭରା, ହାତ ଫିରି ତାହାକୁ ପିଇପାରିବ।" "ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼, ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଲରେ ଭରି, କେତକୀର ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ, ଝରଣାରେ ଅନୁଳିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଭଳି।" "ପାହାଡ଼, କଳା ମେଘର ଚାମରେ ଢ଼କି, ଝରଣାର ଉପବିତ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗୁହାରେ ବାତାସ ଭରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଭଳି।" "ଆକାଶ, ସୁନା ତଡ଼ିତର ଚାଟିରେ ଅପହୃତ, ମେଘ ଭିତରେ ଅସ୍ତିର ଧ୍ୱନି ହୋଇ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥର୍ଥରାଇ ଯାଉଛି।" "ତଡ଼ିତ, କଳା ମେଘରେ ଚମକି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା।" "ଏହି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମୀମାନେ ପ୍ରିୟ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବେ ମେଘରେ ଢ଼କି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଲୁଚି ଯାଇଛି।" "ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀରେ କୁଟଜ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି—କିଛି ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛି, କିଛି ଅଂଶୁ ଓ ଏହି ବର୍ଷା ପ୍ରତି ଆଶାରେ ଅନ୍ତର ଭରିଛି।" "ଏବେ ଧୂଳି ଶାନ୍ତ, ବାତାସ ଶିତଳ, ତାପ ଅପସାରିଛି; ରାଜାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ, ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଯାଉଛନ୍ତି।" "ଏବେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଝିଲି ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଜୋଡ଼ି ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ପଥରେ ରଥ ଚାଲିନଥିବା।" "ଆକାଶ, କେଉଁଠି ମେଘ ଅଛି, କେଉଁଠି ନାହିଁ, କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆଉ ଅଟକିଛି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ତଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ପାହାଡ଼ ଝରଣା, ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ମିଶି, ଲାଲ ଖଣିଜରେ ରଙ୍ଗି, ମୟୂର ଚିତ୍କାର ସହିତ ତେଜରେ ଭାଗିଯାଉଛି।" "ପକ୍କା ଜାମୁ ଫଳ, ମଧୁର ରସରେ ଭରି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭିତରେ ଉତ୍ସାହରେ ଭୋଗ, ବାତାସରେ ଚଳିତ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍କା ଆମ୍ବ ଭୂମିକୁ ଝରିପାରିଛି।