ଏଠି ଏକ ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ନଦୀ ରହିଛି, ଯାହାର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର। ଏହି ନଦୀର ତୀରରେ ହସୁଥିବା ହଁସ ଓ କଂଜ ମାନେ ଚରିଉଛନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ରତ୍ନ ରାଶି ଚମକୁଛି। କେଉଁଠି ନୀଳ କମଳ ଫୁଟିଛି, କେଉଁଠି ଲାଲ କମଳ ର ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି, ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ୱେତ କୁମୁଦ ମାନେ ଦେବତା ଭାବରେ ଫୁଟିଛନ୍ତି। ଏହି ନଦୀ ସଂଖ୍ୟାବଧି ପକ୍ଷୀ ରେ ଭରିଯାଇଛି, ମୟୂର ଓ କଂଜ ର ରବି ତାହାକୁ ମନୋହର କରୁଛି। ଏଠି ସାଧୁ ମାନେ ଦଳ ଦଳ ଭାବେ ଆସି ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସନ୍ଦଳ ବୃକ୍ଷର ଶୃଙ୍ଖଳ ଏଠି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଶିଳା ଶ୍ରେଣୀ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠି ମନ ଚାହିଲେ ସୃଜନ କରିପାରିବା ଭାବରେ ଶିଖର ଉଠିଛି। ଏଠି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ସ୍ଥାନ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସାଉମିତ୍ରି, ଏଠି ଆମେ ବସିବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ।" ଏଠିରୁ ଦୂର ନୁହେଁ କିଷ୍କିନ୍ଧା ରହିଛି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନୋହର ନଗର ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଜଙ୍ଗଳ ତୁମର ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରେ ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ ମନୋହର ଓ ଉପଯୋଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ମନରେ ଖୁସି ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ ଥିଲା। ସିତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏବଂ ବିଶେଷତ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଉଥିଲା। ରାତିରେ ଶୋଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଅ ଆସୁନଥିଲା, ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ତାଙ୍କ ମନ ଜର୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ସେ ଦୁଃଖିତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେବା ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ବସ, ବୀର, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଚାଲିବା ଚାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ଏକାଗ୍ରତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଆପଣ ଏହା ଜାଣିଛନ୍ତି। ଆପଣ କର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାରେ ଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଅଟୁଟ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ବିନା ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବିଶେଷତ ଏହି ରାକ୍ଷସା। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିପାରିବେ। ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଷ୍ଠାକୁ ଶକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ତେବେ ଆପଣ ଏହି ରାକ୍ଷସା ଓ ତାଙ୍କ ପରିଜନକୁ ଦଳନ କରିପାରିବେ।" "କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଳ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଉଲଟିପାରିବେ; ତେବେ ଏହି ରାବଣ କଣ? ଶରଦ ଋତୁ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଯାଇଛି। ତାପରେ ଆପଣ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମାନେକୁ ଦଳନ କରିପାରିବେ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବି, ଭସ୍ମ ଭିତରେ ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଭ ଅନ୍ନ ଦେଇ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ପରି।" ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପଦେଶକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ କହିଲେ: "ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ରହିଛି, ସତ୍ୟ ଓ ବୀରତା ଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଛ।" "ଏହି ଦୁଃଖ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ମୁଁ ଏବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ତୁମର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବି। ଶରଦ ଋତୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଆନୁଗ୍ରହ ଚାହିବି। ଏକ ନାୟକ ଉପକାର ରିଣରେ ବଧ୍ୟ, ଉପକାର ନ କରିବା ଓ ଅକୃତଜ୍ଞତା ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଚିନ୍ତନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ନିଜ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ: "ଯେଉଁ ଆପଣ ଚାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ବାନର ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଶରଦ ଋତୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବର୍ଷା ଝିଁପି ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ।" "କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଶରଦ ଋତୁ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଚାରି ମାସ ମୋ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବସିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସିଂହ ଚରିଉଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତୁ।" ଏବେ ଆପଣ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମାହାନ ବାଲମୀକି ରାମାୟଣରେ, ଏହି ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏପରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ରାମ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ବସିଲେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏବେ ସମୟ ଆସିଯାଇଛି, ବର୍ଷା ଋତୁ ଆଜି ଆସିଛି; ଆକାଶ ପାହାଡ଼ ପରି ମହା ପ୍ରବଳ ମେଘରେ ଢ଼କାଯାଇଛି।" "ଆକାଶ ନଉ ମାସ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଧରିଥିଲା, ବର୍ଷା ଋତୁ ଏବେ ଓସାର ଉପରେ ପାନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଏଲା ମାନେ ପରି ଅମୃତ ବର୍ଷା ଦେଉଛି।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଉଠି, ମେଘ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଧରି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିପାରିବ।" "ଏହି କ୍ଷିତିଜରେ ଲାଲ ଓ ଧଳା ଧାରା ଚାଲିଛି, ଶାମ୍ବଲ ରଙ୍ଗର ମେଘ ଚିରା ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଏକ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ସନ୍ଧ୍ୟାର ଶାନ୍ତ ବାୟୁ ଏବଂ ସନ୍ଦଳ ରଙ୍ଗରେ ଆକାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଛି, ଏକ ଭଲବାସାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମନ ପରି।" "ଏହି ପୃଥିବୀ ତାପରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ, ବର୍ଷା ଜଳରେ ଭିଜି, ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଜନନୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛି।" "ମେଘର ଗର୍ଭରୁ ଆସୁଥିବା ବାୟୁ, କପୂର ଫୁଲ ପରି ଶୀତଳ, କେତକୀ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଛି; ଏହାକୁ ହାତରେ ଧରି ପିଇପାରିବା ପରି।" "ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷର ଫୁଲ ଫୁଟିଛି, କେତକୀର ଗନ୍ଧ ଫୁଟିଥିବା ଝରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ଓ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଥିବା ପରି।" "ପାହାଡ଼ ମେଘର କଳା ଚାମରେ ଢ଼କାଯାଇଛି, ଝରଣାର ମାଳା ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ପରି, ଗୁହାରେ ବାୟୁ ଭରିଯାଇଛି; ପୂଜାରୀ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ପରି।" "ଆକାଶରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଇଜିକା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଫୁଟିଛି, ମେଘ ଭିତରେ ଗର୍ଜନା ହେଉଛି; ଏହି ଆକାଶ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି।" "ମେଘ ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ମୋତେ ଏହି ଭାବ ଦେଉଛି, ଯେପରି ସୀତା ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି।