ସେଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛର ଝୁଡ଼, ରଙ୍ଗିନ ଓ ଆକର୍ଷକ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଝାଲିଆଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଦଳେ ଦଳେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ଓ ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ମନୋହର କରୁଥିଲେ। ସେଇ ଅଞ୍ଚଳ ଫୁଲିଥିବା ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ସିନ୍ଧୁବାର, ଶିରୀଷ, କଦମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ, ଓ ସାର୍ଜ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଠାରୁ ସମୀପରେ ଏକ ମନୋହର ପଦ୍ମସର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହି ଗୁହାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜକୁମାର। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହି ଗୁହା ଜଳ ଦିଗକୁ ଢଳା ଓ ଉପଯୁକ୍ତ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଓ ଆଶ୍ରୟଦାୟୀ। ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ସମତଳ, ଶୁଭ୍ର ଶିଳା ଅଛି, ଯାହା କଳା ଓ ଲମ୍ବା, ଏକ ଭଙ୍ଗିଆ କଜଳ ତୁଳା ଦେଖାଯାଏ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଦେଖ, ଶ୍ୟାମ ଭଙ୍ଗିଆ କଜଳ ତୁଳା ଦେଖାଯାଏ, ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ଧଳା ପର୍ବତ ଅଛି, ଆକାଶ ସମ ଧଳା, କୈଳାସ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଚମକରେ ଶୋଭିତ। ଗୁହାର ପାରେ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତରେ ପ୍ରାଚୀନ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ, କାଦୁଆ ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ଜାହ୍ନବୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ନଦୀ ଚନ୍ଦନ, ତିଳକ, ସାଳ, ତମାଳ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ପଦ୍ମ, ସାରଳ, ଓ ଅଶୋକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ବାନୀର, ତିମିଦ, ବକୁଳ, କେତକୀ, ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ନୀପ, ଓ ବେତସ ଗଛ ମାଳା ଭଳି ଲଗିଛି। ନଦୀ କୂଳର ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଲଙ୍କୃତ, ଏକ ଶୁଭ୍ର ଶୃଙ୍ଗାରିତା ନାରୀ ଭଳି ଦେଖାଏ। ସେଠାରେ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଚିରୁଥିଲେ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ମନୋହର ବାଲୁକା କୂଳରେ ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଣିମୟ ଚମକରେ ଏହି ନଦୀ ହସୁଥିଲା। କେଉଁଠି ନୀଳ ପଦ୍ମ, କେଉଁଠି ରକ୍ତ ପଦ୍ମ, ଆଉ କେଉଁଠି ଧଳା ଦିବ୍ୟ କୁମୁଦ କୋଷ ଦ୍ୱାରା ଅବୃତ। ଶତଶଃ ଚରାଇ ତେଲେଇଯାଉଥିବା, ମୟୂର ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନିରେ ମନୋହର, ଏହି ନଦୀ କୁ ମୁନିମାନେ ବି ଆସି ଅନୁସୂଚନା କରୁଥିଲେ। ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଶାରୀ ଏଠାରେ ଏମିତି ଶୋଭିତ, ଯେପରି ଏହାକୁ କେହି ବିଶେଷ ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଛନ୍ତି, ପର୍ବତ ଶିଖରମାନେ ମନର ଚିନ୍ତାରେ ଉଠିଆସିଛି। ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, କେତେ ଆନନ୍ଦମୟ ଏହି ସ୍ଥାନ! ନିଶ୍ଚୟ, ସୌମିତ୍ରି, ଏଠାରେ ଆମେ ଭଲଭାବରେ ବସି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା। ଏଠାରୁ ଦୂରେ ନୁହେଁ, କିଷ୍କିନ୍ଧା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି; ଶୀଘ୍ର ହେବ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନୋହର ନଗର ତୁମର ହେବ, ହେ ରାଜକୁମାର। ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟି ଘେରାଯାଇ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି କଥା କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏହି ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତରେ ବସିଲେ। ଯଦିଓ ପର୍ବତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତଥାପି ଏଠାରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିପାରୁନାହିଁ। କାରଣ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଶେଷ କରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦ ହେଉଥିଲେ। ରାତିରେ ଶୁଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୁଅ ଆସୁନଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ବିପ୍ଳବିତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେଇ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ ହୋଇ, ସଦା ବିଷାଦରେ ଡୁବିଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ହେ ଶୂର; ଆପଣ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ—ଏହି କଥା ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପୀ, ହେ ରାଘବ। ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଛାଡ଼ିଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ। ଆପଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଉପାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ; ତାହାଲେ ଆପଣ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣ ପୃଥିବୀ ସହ ତାଙ୍କର ସମୁଦ୍ର, ଅରଣ୍ୟ ଓ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲଟାଇପାରିବେ; ତେବେ ସେଇ ରାବଣ କ’ଣ? ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଛି, ଶରତ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତାପରେ ଆପଣ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ସହଚରମାନେକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଉଦ୍ବୁଧ କରିବି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଉପରେ ରଖା ଭସ୍ମକୁ ଉତ୍ତମ ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରାଯାଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉପକାରକ ଓ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ସ୍ନେହଭରା ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁ କଥା ଏକ ଭକ୍ତ, ସ୍ନେହଶୀଳ, ଶୁଭଚିନ୍ତକ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଶୂର ବ୍ୟକ୍ତି କହିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ତାହା କହିଛ। ଏହି ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ତୁମର ଅକ୍ଷୟ ଶୂରତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ମୁଁ ତୁମେ କହିଥିବାପରି ଶରତ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଁବି। ଏକ ଶୂର ଉପକାର ଶୋଧିବାରେ ବାଧ୍ୟ, କୃତଘ୍ନତା ଓ ଉପକାର ନ ଶୋଧିବା ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏହି କଥା ଭାବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ସଫଳ ହେବ; ବନରାଜ ସେଇପରି କରିବେ। ଶରତ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏହି ବର୍ଷାକୁ ସହନ କରନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ। କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଶରତ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ, ଚାରି ମାସ ମୋ ସହିତ ଏହି ସିଂହବିହାରୀ ପର୍ବତରେ ବସନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଏହି କଥାବଳୀ ଶେଷ ହେଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି।