ବନରାଜ୍ୟପତି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାଭିଷେକ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଖୁସିଖବର ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରୁମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପରେ ବନରମାନେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତ ମୃଗ ଓ ବାଘଙ୍କ ରବେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ସିଂହମାନେ ଭୟଙ୍କର ଡାକରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲତା-ଗୁଛାରେ ଲୁଚିଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏଠି କଦଳୀ, ବନରା, ବିଲାଇ ଓ ଭାଲୁମାନେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ପର୍ବତଟି ମେଘମାଳା ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ଥିଲା। ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ବିଶାଳ ଗୁହାରେ ବାସ କରିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଷ୍ପାପ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା କହିଲେ— "ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ପର୍ବତ ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବିଶାଳ ଓ ହୃଦୟକୁ ଶିତଳ କରେ। ଏଠି ଏହି ଶ୍ରାବଣ ଋତୁ ଅବଧି ପାଇଁ ଆମେ ରହିବା। ଏହି ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ।" "ଏଠି ଧଳା, କଳା ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ୀ ପଥରରେ ସୁଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଦୀ ଓ ବେଙ୍ଗର ସଙ୍ଗ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବୃକ୍ଷ ଗୁଛ ଏବଂ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଲତା ଜଡି ଅଛି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ ଏଠି ଉଡ଼ୁଛି, ମୟୂରର ଡାକରେ ଆକାଶ ଗଞ୍ଜିଉଛି।" "ଏଠି ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ସିନ୍ଧୁବାରା, ଶିରୀଷ, କଦମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ, ସାର୍ଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ବୃକ୍ଷରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଛି। ଏଠି ଏକ ମନୋହର ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଅଛି, ଯାହା ମାଳା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏହା ଆମ ଗୁହାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୀପରେ।" "ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଏହି ଗୁହା ଜଳ ଦିଗକୁ ଝୁକିଛି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ; ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ଓ ନିରାପଦ। ଗୁହା ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ସମତଳ, ଶୁଭ୍ର କଳା ଓ ଲମ୍ବା ପଥର ଅଛି, ଯାହା ମନିଷା ଚିରି ଥିବା କଜଳ ଲଡ଼ିର ମାନା।" "ପିତା, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖର ଦେଖ, ଏହା ଚିରି ଯାଇଥିବା କଳା କଜଳ ମାଳା ଭଳି, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଉଠିଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଏକ ଧଳା ପର୍ବତ ଅଛି, ଆକାଶ ସମାନ ଧୂସର, କୈଳାଶ ଶିଖର ଭଳି ଅନେକ ଧାତୁରେ ଇରାଉଛି।" "ଗୁହା ପରେ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ ପାରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ନଦୀ ବହୁଛି, ମାଟିରେ ଗାଢ଼ ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ ଭଳି ପବିତ୍ର। ଏଠି ଚନ୍ଦନ, ତିଳକ, ସାଲ, ତମାଳ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ପଦ୍ମ, ସରଳ ଓ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।" "ଏଠି ବାନୀର, ତିମିଦ, ବକୁଳ, କେତକୀ, ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ନୀପ, ବେତସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ମାଳା ଭଳି ଶୋଭିତ। ନଦୀ କୂଳରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ମହିଳାଙ୍କ ଭଳି ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ ଶୋଭିତ। ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡ ଏଠି ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।" "ହଁସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଶୁଭ୍ର ବାଳୁକାକୁଳ ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ। କେଉଁଠି ନୀଳ ପଦ୍ମ, କେଉଁଠି ରକ୍ତ ପଦ୍ମ, ଅନ୍ୟଠି ଶୁଭ୍ର କୁମୁଦ ମୁଞ୍ଚିଛି।" "ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ଉଡ଼ୁଛି, ମୟୂର ଓ କଦମ୍ବ ଡାକରେ ଗଞ୍ଜିଉଛି, ଏହି ମନୋହର ନଦୀ ମୁନିମାନେ ବି ଆସି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠି ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ଶ୍ରେଣୀ ଦେଖ, ମନୋହର ଭାବେ ଅନୁସୂତି ହୋଇଛି। ପର୍ବତ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ମନରେ ଉଠିଥିବା ଭାବେ ପାସାପାସି ଦେଖାଯାଉଛି।" "କେତେ ଆନନ୍ଦ ଏଠି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ! ନିଶ୍ଚିତ, ସଉମିତ୍ରି, ଆମେ ଏଠି ଭଲ ଭାବରେ ରହିବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବା। ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ କିଷ୍କିନ୍ଧା, ଅଦ୍ଭୁତ ବନ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନଗର ଶୀଘ୍ର ତୁମର ହେବ।" ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନଃ ପାଇ, ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଅତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଲାଗି ଖୁସି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କହି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେହି ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ଥିବା ପର୍ବତରେ ବାସ କରିଲେ। ଯଦିଓ ସେହି ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲା, ତଥାପି ରାମ ଏଠି ରହି ଅଧିକ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କାରଣ, ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଶେଷକରି ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ। ରାତିରେ ଶୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୟନ ଆସୁନଥିଲା; ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ସାମିଲ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ବସ, ବୀର, ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହେଲେ କୌଣସି କାମ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ।" "ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପୀ। ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଛାଡ଼ି କେହି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରେନି, ବିଶେଷକରି ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ। ତୁମେ ତ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଶୌର୍ୟରେ ମାରିପାରିବ।" "ତୁମ ଦୁଃଖକୁ ଉପାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କର; ତାହାଲେ ତୁମେ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ବନ ଓ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଟାଇପାରିବ; ତେବେ ସେ ରାବଣ କ'ଣ?" "ଏବେ ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଯାଇଛି। ପରେ ତୁମେ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସାଥୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ କରିପାରିବ।" ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଗୁହାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାସ କରି, ଦୂରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗର ଓ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ କାଟିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ସଦା ଭାରାତୁର ରହିଲା।