ତାରା, ପତିଙ୍କ ଶୋକରେ ଭାସିଯାଉଥିବା, ଏଭଳି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ବାନରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗଦ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ, ବାଲିଙ୍କୁ ଚିତାରେ ରଖିଲେ। ସଠିକ୍ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଦୃଢ଼ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲେ। ବାନରମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ବାଲିଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଶୁଭ୍ର ଜଳର ନଦୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାରାଙ୍କ ସହିତ, ବାଲିଙ୍କୁ ଜଳ ଦାନ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ସାମିଲ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା କଲେ। ବିଶିଷ୍ଟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଲି ହତ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବନରମାନେ ଚିତା ଶେଷ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହିପରେ, କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ରାମାୟଣର ଛବିଶତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବାନରମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଶୋକରେ ତପ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ହାତ ଜୋଡିଥାନ୍ତି, ସେପରି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯାଙ୍କ ମୁହଁ ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସର୍ବଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ପରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ବାନର ରାଜ୍ୟ ପାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମିଳିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁଭ୍ର କିଶ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ। ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଲେପନ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ମାଳା ଓ ମଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଆପଣ ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତ ଗୁହାକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ ଓ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ।” ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧୀର ଓ ନୀତିଜ୍ଞ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହନୁମାନ, ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୁଁ ଗ୍ରାମ, ନଗର କିଛି ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ, ଏହି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ୍ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ। ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।” ପରେ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସଦାଚାର, ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଉତ୍ତମ, ଏହି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କର। ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ହେବେ, ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ଅଙ୍ଗଦ ଏହି ପଦବୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସମୟ ଶ୍ରାବଣ ମାସ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ଚାରି ମାସ ବର୍ଷା ରହିବ। ଏହା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଶୁଭ୍ର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରହିବି। ଏହି ମନୋହର, ବିସ୍ତୃତ ପର୍ବତ ଗୁହା ଶିତଳ ବାୟୁ, ପ୍ରଚୁର ଜଳ, ଅନେକ କମଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ରାବଣ ବଧ ପାଇଁ ଆମ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ଏଠାରେ ଆପଣ ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସମେତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାଲିଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟ ମନୋହର କିଶ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହଜାର ହଜାର ବାନର ତାଙ୍କ ସହ ଚଲିଲେ। ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାଥା ନମାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ ଓ ମିଳନ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶୂର ବିର ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ସେପରି ଅଭିଷେକ କଲେ। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ସଫେଦ ଛତା ଆଣିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାତଲାଗିଥିବା ସଫେଦ ଚାମର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଔଷଧି ଗଛର ବିଜ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ମୂଳ ଓ ଫୁଲ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗ ଲେପନ ଆଣିଲେ। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅଭୁଙ୍ଗ ଚାଉଳ, ସୁନା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ମଧ ଓ ଘି ମିଶ୍ରିତ, ଦହି, ବାଘ ଚର୍ମ, ଦୁଇଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ଚପ୍ପଲ ଆଣିଲେ। ଅନୁଷ୍ଠାନୀୟ ତାଗ, ପିତାଳ ରଙ୍ଗ ଓ ମନ:ଶିଳା ନେଇ, ଷୋଡଶ ସୁନ୍ଦରୀ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ଏହିପରେ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଣି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ପବିତ୍ର କୁଶ ଛାଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପବିତ୍ର ହୋମ କଲେ। ପରେ ସୁନାର ମଞ୍ଚରେ ଚମତ୍କାର ଶୟ୍ୟା ବିଛାଇ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦୁର୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ସିଂହାସନରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରୁ ଜଳ ଆଣି, ସମସ୍ତ ସାଗରରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ଆଣି, ପବିତ୍ର ସୁନାର ଘଡ଼ାରେ ରଖି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସଜାଇଲେ। ଏଭଳି ବାଲିଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପରମ୍ପରା ଓ ପ୍ରମାଣିକ ରୀତିରେ ହେଲା।