ଫୁଲ ଓ ପଦ୍ମର ମାଳାରେ ଢାକାଯାଇଥିବା, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗ ପରି ଦେହକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଶୋଭାମୟ ଶୈଳୀରେ ଏକ ଦୋଳା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୋଳାକୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାଲିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶୋଇଦିଅ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କର।" ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ, କନ୍ନାଡି କଣ୍ଠରେ କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦୋଳାରେ ରଖିଲେ। ବାଲିଙ୍କୁ ଦୋଳାରେ ରଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଲେ। ଏହା ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ମକର ରାଜା ଭାବେ, ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଏହି ମହାନ ନରପତିଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଯଥାଯଥିଭାବରେ କର।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ବନରାମାନେ ପ୍ରଥମେ ଚାଲନ୍ତୁ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବିକିରଣ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଦୋଳା ପଛରେ ଆସିବ।" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ବିଶେଷ ମହିମା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ତେଣୁ ବନରାମାନେ ତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏପରି ଭାବରେ ବାଲିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କରାଗଲା। ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସମସ୍ତ ବନରା, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ବାହାରିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବନରୀମାନେ, ବାଲିଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତିରେ ମନେକରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ବନରୀମାନେ, ନିଜ ପ୍ରିୟଜନ ବିୟୋଗରେ, “ହେ ବୀର, ହେ ବୀର!” ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିପୁର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନୁରଣିତ ହେଲା। ବନ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ପାହାଡ଼ ନଦୀର ପାରେ, ଜଳ ଭରା ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶୋକ ଭାସି ଚାଲିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବହୁ ବନରାମାନେ ଶ୍ମଶାନ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବନରାମାନେ ଦୋଳାଟିକୁ ନିଜ କନ୍ଧରୁ ଅବତରଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଏକଠା ହୋଇ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ଏବେ ତାରା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୋଳାରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାରା ବାଲିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନିଜ କୋଳରେ ରଖି କହିଲେ, “ହେ ବନରାମାନେ ରାଜା, ମୋର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ!” “ହେ ପ୍ରିୟ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ, ମୋତେ ଦେଖ; ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦବି ଯାଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହଁତ?" “ତୁମ ଜୀବନ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ତୁମ ମୁହଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦାତା, ଏହାର ରଙ୍ଗ କେବେ ମଲିନ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ଜୀବନରେ ଥିଲା।" “ଏହା କାଳ, ରାମଙ୍କ ଆକାରରେ, ତୁମକୁ ଟାଣି ନେଲା, ହେ ବନରା, ଯାହା ଏକ ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧବା କରିଦେଲେ।" “ଏଠି ତୁମ ବନରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ରାଜା, ଏହି ରାସ୍ତାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଛି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହଁତ କି?" “ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ; ହେ ବନରାମାନେ ରାଜା, ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବକୁ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହଁତ?" “ଏଠି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତାରା ଆଦି, ଏବଂ ତୁମ ସହରର ନାଗରିକମାନେ, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇ ଦୁଃଖିତ।" “ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିଲ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ; ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ, ଆଶାରେ ଭରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳି ଖେଳିବା।" ତାରା, ପତି ଶୋକରେ ଅନ୍ୟ ବନରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ବନରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଉପକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ, ନିଜ ପିତା ପାଇଁ କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବାଲିଙ୍କୁ ଶ୍ମଶାନ ଚିତାରେ ରଖିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦ୍ୱିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ବାଲିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପ୍ରମୁଖ ବନରାମାନେ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଥିବା ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବାକୁ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାରା ସହିତ, ବାଲିଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶୋକ ଅଂଶୀଦାର ହୋଇ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବା ବାଲିଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ବନରାମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କ ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସିତ ବାଲିଙ୍କ ଶବକୁ ଶ୍ମଶାନରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏଠିକୁ ଅଗ୍ରଗତି କରି, କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଛବିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ବନରାମାନେର ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦୁଃଖରେ ଦୁବିଥିବା ଓ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ହାତ ଜୋଡି ଦାଁଡ଼ି ରହନ୍ତି, ସେପରି ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦେହ ସୁନା ପାହାଡ଼ ପରି ଶୋଭାମୟ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବନରାମାନେର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଅଛି।" “ଏହି ରାଜ୍ୟ, ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମିଳିଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁଭ୍ର କିଶ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି—" “ସେ, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂଚାଳନ କରିବେ; ସେ ନିଜେ ଶୁଚି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲଗାଇଛନ୍ତି।" “ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ମାଳା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଆପଣ ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଆସିବା ଉଚିତ।" “ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଏଠି ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ ଓ ବନରାମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତୁ।