ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ। ତେଣୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବାକୁ କୁହାଗଲା—"ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ। ଏବେ ଏହି ସହର ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ତଳେ ଆସିଛି, ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁସুলଭ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ନିୟୋଗ ଦିଆଗଲା ଯେ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଫୁଲମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଆଣନ୍ତୁ। ତାରାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅଂଚିତ ଦାହଯାନ୍ତ୍ର ବାହାର କରିବାକୁ କୁହାଗଲା, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଶୀଘ୍ରତା ଏକ ଗୁଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ଯେଉଁ ବନର ମାନବେଇଁ ଏମିତି ଯାନ୍ତ୍ର ବହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ତୟାରି ହେବେ ଏବଂ ବାଲିଙ୍କୁ ବହିବେ। ଏମିତି ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ତାରା ତ୍ୱରିତ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ତାପରେ ତାରା ଶବଯାନ୍ତ୍ର ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବନର ମାନବେଇଁ ଯାହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଆଉ ଏକଥର ବହିଲେ। ଏହି ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଦେବତାମୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଆସନରେ ଶୋଭିତ, ରଥ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ପାଖରେ ପାଖରେ ଶୋଭାଦାୟକ ପଖିଲା ଆକୃତି ଓ କୠତ୍ରିମ କାଠର କାମ କରାଯାଇଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜାଲିଦାର ଜନେଲା ଥିଲା। ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଖୁବ ସୁନିର୍ମିତ, ବିସ୍ତୃତ ଓ କଳାକୌଶଳରେ ନିପୁଣ କାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। କାଠର ପାହାଡ଼ ଆକୃତି ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଳ୍ପ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଲୋଟସ ମାଳା ଓ ଫୁଲର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଅଲୋକିକ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ଏପରି ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବାଲିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଉପରେ ରଖ; ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରାଯାଉ।" ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକାଠି ହୋଇ ବାଲିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କନ୍ଦିଲେ। ବାଲିଙ୍କୁ ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଉପରେ ରଖି, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇଦେଲେ। ତାପରେ ବନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରାଯାଉ।" ବନରମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ଭଳି ଏଗିଯିବେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ବିକିରଣ କରିବେ, ପଛରେ ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଚାଲିବ। ମହାରାଜାଙ୍କ ବିଶେଷ ତେଜ ଏ ଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହିଠାରେ ବନରମାନେ ତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାଲିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ, ଏବଂ ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଏହା କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ବନର, ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ, ଏଗିଯିଲେ ଓ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବନର ମହିଳାମାନେ, ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ, 'ହେ ବୀର, ହେ ବୀର!' ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ରବି ଅଟବି ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା; ପାହାଡ଼ ନଦୀର କୂଳରେ, ଜଳାବୃତ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ବନର ବନରମାନେ ଚିତା ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବନରମାନେ ଶବଯାନ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କ କନ୍ଧରୁ ଅବତାରଣ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିଲେ, ଏକାଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶବଯାନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖିଲେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣ ଅଂକରେ ରଖି କନ୍ଦି କହିଲେ, "ହେ ବନରଙ୍କ ମହାରାଜ, ମୋର ପ୍ରିୟ ରକ୍ଷକ!" "ହେ ମୋ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ମୋତେ ଦେଖ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏଇ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁ?" "ତୁମର ପ୍ରାଣ ଯାଇଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ତୁମର ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୋକିକ ଦେଖାଯାଉଛି, ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ।" "ଏହା ତ ରାମଙ୍କ ରୂପରେ କାଳ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଟାଣି ନେଉଛି, ଏକ ତୀରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧବା କରିଦେଲା।" "ଏଠି ତୁମର ବନର ମହିଳାମାନେ, ରାଜା, ତୁମ ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଚାଲି ଚାଲି ଚରଣ ଥକିଯାଇଛି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହାଁ କି?" "ଏମିତି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୁଇଁ ମୁହଁ ଥିବା ଏହିମାନେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀମାନେ—ତୁମେ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଦେଖୁନାହାଁ କି, ବନରମୁଖ୍ୟ?" "ଏଠି ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତାରା ଆଦି ଏବଂ ଏହି ସହରବାସୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।" "ପୂର୍ବବତ୍ ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଅ, ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶାରେ ଭରି ଅଟବିରେ ଖେଳିବା।" ତାରା ଏପରି ଭାବରେ ପତି ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ ବନର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ, ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ କନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ତାଙ୍କୁ ଚିତା ଉପରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଭାସିଯାଇଥିଲା। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ଦେଇ, ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ମନ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଚାଲିଯିବାର ପ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ବାଲିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପ୍ରମୁଖ ବନରମାନେ ଶୁଭ୍ର ଜଳର ନଦୀକୁ ଗଲେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାକୁ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାରା ସହିତ, ବାଲିଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଏସବୁ ଦେଖି ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କରି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ମୃତକ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ।