ଵାଲିଙ୍କ ଦେହ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶୋକରେ ବିକଳ ହୋଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ମନରେ ପବିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନବାନ୍ ତାରା ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ । ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ଆପଣ ଅପରିମେୟ, ଅପରାଜେୟ, ନିଜକୁ ନିଜେ ସଂଯମ କରିପାରିବେ, ଅତିଧର୍ମିକ, ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସଦା ଅବିକଳ, ବିବେକଶୀଳ, ଧରାପୃଥିବୀ ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଆପଣଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତଙ୍କ ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ। ଧନୁଷ-ବାଣ ଧରିଥିବା ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନିର୍ମିତ ଶରୀରରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁ ଶରରେ ମୋର ପ୍ରିୟ ବାଲି ନିହତ ହେଲେ, ସେଇ ଶରରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବିଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲି ଚାଲିଗଲେ, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବି, କାରଣ ବାଲି ମୋ ବିନା ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ, ହେ ମହାବୀର।" "ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ବାଲି ମୋ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ହେଇଯିବେ, ଯେପରି ଆପଣ ମିଥିଲାନଗରୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଠାରୁ ବିୟୋଗ ହେଇ ହିମାଲୟର ଶୋଭାମୟ ଶିଖରରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତର ନିୟମ ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟଜନ ପ୍ରତି ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ; ତେଣୁ ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ, ଯାହାଉଁଥିରେ ବାଲି ମୋ ଅଭାବର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ନାରୀବଧ ପାପ, ତେବେ ମୁଁ ତ ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ମୋତେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଲେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅପାପ ହେବ।" "ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପତିଙ୍କ ଜୀବନରେ ପତ୍ନୀ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ପତ୍ନୀ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧର୍ମ ଭାବି, ଆପଣ ମୋତେ ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବେ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଶୋକାକୁଳ, ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ବାଲି ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଯିଏ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।" ତାରାଙ୍କ ଏମିତି ଶୋକସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଓ ଧୀର ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ବୀରପତ୍ନୀ, ମନକୁ ଅବସାଦ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିୟନ୍ତ୍ରାଣ କରୁଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏହି ଜଗତର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଘଟେ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେଇ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବ, ତୁମର ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇବ; ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମ, ଓ ବୀରପତ୍ନୀମାନେ ଶୋକ କରିନଥାନ୍ତି।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଦୟାମୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ ତାରା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଂଶୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଶୋଭାୟମାନ ଓ ଭୂଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିରବ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାହାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଂଶୀଦାର କରି, ସୁଗ୍ରୀବ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ମୃତ୍ୟୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଶୋକ କରିଲେ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ; ଏବେ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କର। ଜଗତର ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଏବେ ଅଂଶୁ ଝାଡ଼ିଛ; ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି କିଛି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଏହି ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ କାରଣ, ଭାଗ୍ୟ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟର ମାଧ୍ୟମ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ମୂଳ କାରଣ। କେହି ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟର ଅଧିପତି ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ ଗତିରେ ଚାଲିଥାଏ, ସମୟ ତାହାର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ସମୟ କେବେ ନିଜକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କମିଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କେହି ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ସମୟର କୌଣସି ନାତା, କାରଣ, ଶକ୍ତି, ମିତ୍ରତା, ପରିବାର ବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଯିଏ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେ ଦେଖିପାରିବେ ଯେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ସମୟ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଛି।" "ଏଠାରୁ ବାଲି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗିଛନ୍ତି; ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ, ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ବାନରପତି ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ନିଜ କର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସେ ମହାତ୍ମା ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି; ଜୀବନର ଆସକ୍ତି ରଖିନଥିଲେ, ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଇଛି। ଏହି ହେଉଛି ବାନରପତିଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି; ଏହିଠାରେ ଅଧିକ ଶୋକ ନୁହେଁ—ଏବେ ଯାହା ଉଚିତ, ସେଉଁଥିରେ ଲାଗ।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ତୁମେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ବାଲିଙ୍କ ଶବ ଦାହ କ୍ରିୟା କର। ବହୁତ ଜଳାଣ୍ଡ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନକାଠ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁସ୍ଥଳର ଭାବ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହି ସହର ଏବେ ତୁମ ଅଧିନ। ଅଙ୍ଗଦ ଫୁଲମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଘୃତ, ତେଲ, ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଆଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଏହି ସମୟରେ ଉଚିତ। ତାରା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶବଯାନ ଆଣ; ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମସହିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଶବଯାନ ବୋହିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ବାଲିଙ୍କୁ ବୋହିବେ।" ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ନିଜ ଭାଇ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାରା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଶବଯାନ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ତାପରେ ତାରା ଶବଯାନ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ଶୂରବୀର ବାନରମାନେ ଏହିଠାରେ ଶବଯାନ ବୋହିଲେ। ଶବଯାନ ଦେବସଦୃଶ ଶୁଭାସନ ବିଶିଷ୍ଟ, ରଥପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଲପଖା ପରି ଉପଦାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାରିଗରୀରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଶବଯାନ ଚିତ୍ରିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାଙ୍କାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ପଟରେ ଭଲ ଭାବରେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲା, ସିଦ୍ଧମାନ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ପରି ଆଲଙ୍କୃତ ଓ ଜାଲିଦାର ବିନ୍ଦୁକୁପି ଥିଲା।