ତାରା, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିବା, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବାଲୀଙ୍କୁ ହରାଇ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଆସିଲେ। ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ ପବିତ୍ରତା ଥିଲା। ସେ ଜ୍ଞାନବତୀ ତାରା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାମ, ଆପଣ ଅପରିମିତ, ଅପରାଜୟ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ବିବେକଶୀଳ, ମାଟିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତଙ୍କ ପରି ଲାଲ ଆଖି ଥିବା। ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି ଅପାର କ୍ଷମତା ଓ ଦୈବୀ ଦେହ ନେଇଥିବା ଆପଣ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ସମାନ। ମୋର ପ୍ରିୟ ବାଲୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିଥିଲେ, ସେଇ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମତେ ମଧ୍ୟ ବଧ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ବାଲୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, କାରଣ ବାଲୀ ମୋ ବିନା କେବେ ଖୁସି ହେବେନି, ହେ ଭୀର! ଆପଣ ଯେପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରାଇ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୋଭା ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ବାଲୀ ମଧ୍ୟ ମୋ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବିବେ। ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ହରାଇଥାଏ, ସେ ବେଶ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ମତେ ବଧ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ବାଲୀ ମୋ ଅଭାବରେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିବେ, ତାହା ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଯଦି ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ନାରୀ ବଧ ପାପ, ତେବେ ଅବଶ୍ୟ ଜାଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ; ଏହିଥିରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପାପ ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପତ୍ନୀ ଦାନକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦାନ ମନେ କରନ୍ତି। ଆପଣ ଧର୍ମ ଭାବେ ମୋତେ ବାଲୀଙ୍କୁ ଦେଇ ପାପୀ ହେବେନାହିଁ। ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଅସହାୟ ଓ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ; ମୁଁ ବିନା, ମତଙ୍ଗ ଅଟବିରେ ଘୁରୁଥିବା, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ବାଲୀଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ!” ତାରାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖିତ କଥା ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଧାରୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ— “ହେ ବୀରପତ୍ନୀ, ମନ ଦୁର୍ବଳ କରିନାହଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମରେ ଚାଲିଛି। ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ବିଧାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଘଟେ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ପାଇବ, ତୁମ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ରାଜ୍ୟାଧିକାରୀ ହେବ; ବିଧାତାଙ୍କ ନିୟମ ଏହିପରି, ଓ ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଆତ୍ମବିଲାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏମିତି ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ଶତ୍ରୁ-ବିଧ୍ୱଂସୀ ରାମଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ତାରା, ଶୋକରେ ଅଭିଭୂତ ମୁଖରେ ଅଳଙ୍କୃତ ରୂପେ, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏଠିଠାରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ କୃତ ମହାନ ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ସେଇ ଦୁଃଖରେ ସହଭାଗୀ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ— “ମୃତକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ଶୋକ କିମ୍ବା ବିଲାପ କରି, କୌଣସି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହଁ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ଜଗତର ଚଳିତ ପ୍ରଥା ଅନୁସରଣ କର; ତୁମେ ଆଗରୁ ଅନେକ ଶୋକ କରିଛ; ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ କାରଣ, ଭାଗ୍ୟ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ; ସମସ୍ତ ଜୀବର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ କାରଣ। କୌଣସି ଲୋକ ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ନୁହଁ, କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ କାହାର ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଜଗତ ନିଜ ଗତିରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ସମୟ ତାହାର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। ସମୟ କେବେ ନିଜକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, କୌଣସି ଜୀବ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ। ସମୟର କୌଣସି ନାତା, କାରଣ, ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ପରିବାର, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ଏହାର ଆଧାର ନୁହଁ। ଯିଏ ଠିକ୍ ଦେଖେ, ସେ ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝିପାରିବ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ, ସମୟକ୍ରମରେ ବିକଶିତ ହୁଏ। ଏଠାରୁ ବାଲୀ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କର କର୍ମଫଳ ଭୋଗିଛନ୍ତି; ମିଳନ, ଦାନ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ବାନର ରାଜା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପାଳନ କରି, ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି; ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତି ରଖିନଥିଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବାନରମହାରାଜ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଇଛନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି; ତେଣୁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଯାହା ସମୟଯୋଗ୍ୟ ତାହା କର। ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ କହିଲେ— “ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏବେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହ ବାଲୀଙ୍କ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କର। ବାଲୀଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ପାଇଁ ବହୁତ ଜଳାନ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲକଡ଼ି ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ; ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼, ଏହି ନଗର ଏବେ ତୁମ ଅଧିନ। ଅଙ୍ଗଦ ମାଳା, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଏହି ସମୟର ଉପଯୁକ୍ତ ଜିନିଷ ଆଣିବ। ତାରା, ତୁମେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଶବ୍ୟା ଆଣ; ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଧର୍ମ ଉଚିତ। ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ଶବ୍ୟା ବୋହିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେମାନେ ତିଆରି ହେଉନ୍ତୁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ବାଲୀଙ୍କୁ ବୋହି ନେଉନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାରା, ମନେ ଦୁଃଖ ଭରି, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଶବ୍ୟା ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ତାରା ପରେ ଶବ୍ୟାକୁ ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ବୀର ବାନରମାନେ ଏହାକୁ ଆଉଥରେ ବୋହିଲେ।