ହେ ରାଘବ, ମୋ ଦ୍ଵାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନଙ୍କ ଗୋତ୍ର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯେ ଏବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ରହିଛି, ସେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି। ଏକ ଭଲ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ପୁଅ ସହଜରେ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଏବଂ ଏଭଳି ନିକଟ ଭାଇ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଆଜି ଏହି ଶୂରବୀର ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ, ସେଙ୍କର ମାଆ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁଅ ବିନା ଦୁଃଖିତ ତାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୁଁ ମୋର ଭାଇ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆଶା କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଜାରି ରଖିବେ। ରାମ, ମୁଁ ଯଦିଓ ଅପରାଧ କରିଛି, ଏବଂ ବଞ୍ଚିବା ଅଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି ମୋ ପରେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ; ମୋତେ ଏହି ଗୋତ୍ରର ନାଶକ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କର। ଏହି ସମୟରେ, ଧରିତ୍ରୀପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ରାମ, ପୁନିପୁନି ଦେଖିଲେ ଯେ ତାରା ଦୁଃଖରେ ଏବଂ କ୍ରନ୍ଦନରେ ବିଲୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ପ୍ରଧାନ ସଚିବମାନେ, ବନରସିଂହଙ୍କ ରାଣୀ ତାରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦେହ ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରୁ ମୃଦୁତାରେ ଉଠାଇଲେ, ଯଦିଓ ସେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଉଠାଯିବା ସମୟରେ, ତାରା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧନୁଷ ବାଣ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୂର୍ଦ୍ରୁଷ୍ୟ ରବିପରି। ମୃଗନୟନ ରାମଙ୍କୁ, ରାଜଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଅପୂର୍ବ ପୁରୁଷକୁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିହ୍ନଟ କଲେ। ତାରା, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରସମ ମହାବଳୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ଶୋକରେ ଦେହ କମ୍ପିତ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ପବିତ୍ର, ଏହି ଯୁଦ୍ଧବୀର ରାମଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ— "ତୁମେ ଅପରିମିତ, ଦୁର୍ଜୟ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି, ବିବେକଶୀଳ, ଧରିତ୍ରୀପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ତାରା ଭଳି ରକ୍ତିମ। ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ; ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛ। ଯେଉଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲ, ସେଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବଧ କର; ମୁଁ ବଧ ହେଲେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯିବି, କାରଣ ବାଲି ମୋ ବିନା ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ ନାହିଁ, ହେ ଶୂରବୀର। ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବାଲି ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୟ ଅନୁଭବିବେ, ଯେପରି ତୁମେ ମିଥିଲା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଯେ ପ୍ରିୟାର ବିଯୋଗରେ ପୁରୁଷ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୋତେ ବଧ କର, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲି ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଭୋଗ ନକରନ୍ତୁ। ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଯେ ନାରୀ ବଧ ଅପରାଧ, ତେବେ ଜାଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ; ତେଣୁ ମୋତେ ବଧ କର, ଏଠାରେ ନାରୀ ବଧ ତୁମେ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ, ରାଜାପୁତ୍ର। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦବାଣୀ ଅନୁସାରେ, ପୁରୁଷଙ୍କ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି; ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ଯେ ନାରୀଦାନଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଇବା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖିତ, ଅସହାୟ ଓ ନିର୍ବଳ, ମୋତେ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ମୁଁ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୂରଣ କରୁଥିବା, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାଧାରୀ, ସେଇ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଶୂରବୀର, ମହାତ୍ମା ରାମ ତାରାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ବୀରପତ୍ନୀ, ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରନିଅ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଧିନ। ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଘଟେ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଆଧିନ। ତୁମେ ପରମ ସୁଖ ପାଇବ; ତୁମ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ଏହି ସିଂହାସନର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ; ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମ, ଏବଂ ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" ଏଭଳି ମହାତ୍ମା, ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରାହୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ, ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କୃତ ମୁହଁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତ, ତାରା ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅବସରରେ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଚିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାପରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ସେଇ ଦୁଃଖରେ ସାମିଲ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ପ୍ରୟାତାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାରେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ; ଏବେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ସଂସାରର ଚଳନ ନୀତି ଅନୁସରିବା ଦରକାର; ତୁମେ ଆଗରୁ ଚକ୍ଷୁଁ ଜଳ ଛାଡ଼ିଛ; ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ପରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି କାରଣ; ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି କ୍ରିୟାର ଉପାୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟ ଏକମାତ୍ର କାରଣ। କୌଣସି ଜଣେ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟର ଉପରେ କୌଣସି ଅଧିକାରୀ ନାହିଁ; ସଂସାର ନିଜ ଗତିରେ ଚାଲେ, ଏବଂ କାଳ ତାହାର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ। କାଳ ନ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ନ କ୍ଷୟ ପାଏ; ନିଜ ସ୍୵ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କୌଣସି ଜଣେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। କାଳର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ, କାରଣ, ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ମିତ୍ରତା, ପରିବାର ବା ଇଚ୍ଛା ଏହାର ଉଦ୍ଭବ କାରଣ ନୁହଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି, ସେଉଁଠି କାଳ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସମସ୍ତ କାଳର କ୍ରମରେ ନିର୍ବିକାଶ ପାଉଛି।