ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଃଖ ଭରା କଳିଜାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ଭଙ୍ଗ କରିଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ, ମୋର ଭ୍ରମିତ ମନର ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହି ଘାତକ ଅପରାଧ କରିଛି। ବୃକ୍ଷର ଏକ ଶାଖା ଭଙ୍ଗି ଯିବା ପରି, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି ବିଲାପ କରୁଥିଲି; ତାପରେ ବାଲି ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, ‘ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଇପଣା, ଉଚ୍ଚତା, ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିଲା; ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ, ଅଭିଲାଷା ଓ ନିମ୍ନତା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଗଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ଵୀକାର୍ଯ୍ୟ, ଅବଞ୍ଛନୀୟ ଓ ନିଜେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ମାରି ଏହି ପାପ କରିଛି, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗଛ ଓ ନାରୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୋର ଏହି ପାପ କିଏ ଭୋଗ କରିପାରିବ, କିମ୍ବା ଭାଇକୁ ମାରିଥିବା ବାନରର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବ? ଏପରି ଅଧର୍ମ ଓ କୁଟୁମ୍ବ ନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ଆଦର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଘବ। ମୁଁ ଏକ ପାପୀ, ନିନ୍ଦିତ ଓ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଯାହାକୁ ସମ୍ସାର ନିନ୍ଦା କରେ; ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଉପଯାଇଛି, ଏକ ଖାଲି ଗଡ଼ରେ ଜଳ ବହିବା ପରି। ମୋ ହାତ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଏହି ଦାହକ ଦୁଃଖରେ ରଙ୍ଗିତ; ଏହି ପାପର ରୋଗ ଏକ ଉନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି। ହାଏ, ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା; ଏକ ସୁନା ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ହଲାପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦହିଯାଉଛି, ରାଘବ। ମୋ ଦ୍ୱାରା, ରାଘବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅଧା ଅଛି, ଦୁଃଖ ଓ ବିପ୍ଳବରେ ଦହିଯାଉଛି। ଏକ ଭଲ ଓ ଅନୁଶାସିତ ପୁଅ ସହଜରେ ମିଳିପାରେ; ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ? ଏବଂ ଏକ ଏପରି ଭାଇ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ, ରାମ? ଆଜି ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ଜୀବନ ରହିବେନି; ତାଙ୍କ ମାତା ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ରହିବେ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ ବିନା, ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମାତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୀବନ ରହିବେନି—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ। ଏହିପରି, ମୁଁ ମୋର ଭାଇ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଚାହିଁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ କରିବେ, ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିବେ। ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ, ରାମ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଜାଣିବେ, ଯିଏ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି ଓ ଜୀବନ ରହିବା ଅଯୋଗ୍ୟ, ଏକ କୁଟୁମ୍ବ ନାଶକ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ଆଉ ଆଉ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାରା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ ଅଶ୍ରୁ ବହାଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାମ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଧାନ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ, ତାରା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକ୍ଷୁ ଓ ବାନର ସିଂହର ରାଣୀ—ତାଙ୍କ ଶବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଙ୍ଗିକାର କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ମନ ଏକଦମ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଖରୁ ଉଠାଇ ନେଉଅ କାଳରେ, ତାରା ଆକ୍ରମଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତିନି ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ସ୍ୱୟଂ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଅଳକା ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ, ମହାରାଜ ଚିହ୍ନ ଯୋଗ୍ୟ ଶରୀର, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ, ଏହି ମହାପୁରୁଷକୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାରା, ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଶୀଘ୍ର ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତିନି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିତ ଶରୀରରେ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ତାରା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଛି। “ଆପଣ ଅପରିମିତ, ଦୁର୍ଜୟ, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମିକ, ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏନି, ବୁଦ୍ଧିମତ୍, ପୃଥିବୀ ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଆପଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ମାନଙ୍କ ପରି ରକ୍ତିମ। ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗଠନର; ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶରୀରର ଅଧିକାରୀ। ଯେଉଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରିୟ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ଏହି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାରନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାଲିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, କାରଣ ବାଲି ମୋ ବିନା ଆନନ୍ଦ ପାଇବେନି, ରାମ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ, ବାଲି ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ରହିବେ, ଯେପରି ଆପଣ, ବିଦେହ ତନୟା ବିନା, ରାଜା ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶୂର୍ତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେନି। ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି, ରାମ, ଯେ ଜନେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ନାରୀ ବିନା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; ଏହି ଜାଣି, ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ, ଯେପରି ବାଲି ମୋ ଅଭାବର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିବେନି। ଯଦି ଆପଣ ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ ନାରୀ ହତ୍ୟା ପାପ, ଏହି ଜାଣନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ବାଲିଙ୍କ ଅଂଶ; ତେଣୁ ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ; ନାରୀ ହତ୍ୟା ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହେବେନି। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ବେଦ ଅନୁସାରେ, ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ନିଜତାରୁ ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜନାନୀ ଦାନ ଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ବାଲିଙ୍କୁ ଦେବେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଅଧର୍ମ ଭୋଗ କରିବେନି। ଆପଣ ମୋତେ ମାରିବେ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅଶକ୍ତ ଓ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଠାଯାଉଛି; ରାଜା, ମୁଁ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାନର ସିଂହ ବାଲି ବିନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ ରହିପାରିବିନି। ତାରାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା ଉପାଲୋଚନାକୁ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“ଶୂରଙ୍କ ଜନାନୀ, ତୁମ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉ ନାହିଁ, କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି। ବିଶ୍ୱରେ ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଞ୍ଜାରେ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେନି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ।