ସୁଗ୍ରୀବ ବିଶାଳ ଦୁଃଖରେ ଭାରାତି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, କେଉଁ ଭାଇ ତାଙ୍କର ଏପରି ଗୁଣବତ୍ତା ଭାଇଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁବେ? ରାଜ୍ୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅପେକ୍ଷା ମୋତେ ଲାଲସା ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କଲେ ମୁଁ ଏପରି ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲି। ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଭାବିନଥିଲି, ଏହା ମୋ ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ହେବା ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ମୋ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘାତକ ଅପରାଧ ଘଟିଗଲା। ମୁଁ ଗଛର ଏକ ଡାଲି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ପଡି ହାହାକାର କରିଥିଲି; ପରେ ଭାଇ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—‘ଏପରି କାମ ପୁନର୍ବାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଇପାଣି, ଉତ୍ତମତା, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ହେଲା; ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ, ଲାଲସା, ନିମ୍ନତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର; ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ମାରି ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ମାରି ଅପରାଧୀ ହୋଇଥିଲେ ସେପରି। ଭୂମି, ଜଳ, ଗଛ, ନାରୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଅପରାଧକୁ କେଉଁଠି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ମୋ ଭାଇକୁ ମାରିଥିବା ବାନରର ପଥକୁ କେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରିପାରିବେ? ହେ ରାଘବ, ଏପରି ଅଧର୍ମ ଓ କୁଟୁମ୍ବ ନାଶ କରିଥିବା ପରେ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ, ଉତ୍ତରାଧିକାର, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏକ ଦୁଷ୍କର, ନିମ୍ନ, ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ବନ୍ଧୁ ନାଳାକୁ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ପାଣି ଭଳି ଆବିବା ଭାବରେ ଦୁଃଖ ବେଳେଇଛି। ମୋ ହାତ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଛି; ଏହି ପାପ ରୋଗ ମୋତେ ଅନ୍ୟତମ ଉନ୍ମାଦିତ ହାତୀ ଭଳି ନଦୀପାରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି। ହେ ରାଘବ, ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ ମୋ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି; ସୁନା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇ ଫିକା ହୋଇଯାଇଥିବା ଭଳି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବାନର ମହାନ୍ତା କୁଳ ତ୍ରାସିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆଙ୍ଗଦଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଛି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଉନ୍ମାଦିତ। ଏକ ଭଲ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ ପୁତ୍ର ସହଜରେ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆଙ୍ଗଦ ପରି ପୁତ୍ର କେଉଁଠି? ଏବଂ ଏପରି ଭାଇ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ? ଆଜି ଆଙ୍ଗଦ ଜୀବନ ରଖିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମାତା ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର ବିନା ଶୋକରେ ତିନି ଜୀବନ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ—ମୋ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋ ଭାଇ ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଚାହିଁ; ଏହି ଉତ୍ତମ ବାନରମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରି ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜକାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ସଫଳ ହେବ, ହେ ରାମ, ମୁଁ ଚାଲିଗଲା ପରେ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଅପରାଧୀ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଭୂମିପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଦୁଃଖରେ ବିଲୀନ ଓ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା। ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଧାନ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ, ତାରା—ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଓ ବାନରରାଜ ଭାର୍ୟା—ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଥିବା ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖ ଭରା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜେ ଉଠାଇଲେ। ତାରା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଖରୁ ଉଠାଯିବା ସମୟରେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତିନି ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ରବି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ତାରା, ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶରୀର, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁଠି ଦେଖିନଥିବା, ଏହି କକୁତ୍ସ୍ଥକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାରା, ଶୋକରେ ଉତ୍ତଳ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୁର୍ଲଭ, ତିନି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଲେ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଳ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ତାରା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଅପାର, ଦୁର୍ଜୟ, ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମୀ, ତୁମ ବିରାଟ୍ ଯଶ ଅକ୍ଷୟ, ତୁମ ବିବେକ ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ଭୂମିପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପରି ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ। ତୁମେ ଧନୁଷ ବାଣ ହାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗଠନ ଥିବା; ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଦିବ୍ୟ ଦେହର ଧାରକ। ଯେଉଁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପ୍ରିୟ ବାଲିଙ୍କୁ ହତ କରିଲେ, ସେଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଉ; ମୁଁ ମରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ବାଲି ମୋ ବିନା ସନ୍ତୋଷ ନାପାଇବେ, ହେ ମହାବୀର। ଏପରି ଭଳି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବି ବାଲି ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ଫିକା ଅନୁଭବିବେ, ତୁମେ ଯେପରି ମିଥିଲାର କନ୍ୟା ସୀତା ବିନା ରାଜା ଗିରିର ଶୋଭାମୟ ଶିଳାରେ ଆନନ୍ଦ ନାପାଇବେ। ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଯେ ଜନ ପ୍ରିୟା ବିନା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବେ; ଏହି ଜାଣି, ମୋତେ ହତ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାଲି ମୋ ଅଭାବର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ବିଚାର କର, ଯେ ନାରୀ ହତ କରିବା ପାପ, ତାହେଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କର, ତୁମେ ମୋତେ ହତ କର; ସେଇ ନାରୀ ହତ କରିବା ତୁମେ ପାପ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ, ରାଜାପୁତ୍ର। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ୟା ଦାନ ଅପେକ୍ଷା ଉତ୍ତମ ଦାନ ନାପାଇବେ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଭାବରେ ମୋତେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ, ଦେଇବା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅଧର୍ମ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋତେ ହତ କରିବେ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ, ଅସହାୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଠାଯାଉଛି; ରାଜା, ମୁଁ ମତଙ୍ଗ ମୃଗଦାବରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଉତ୍ତମ ବାନର ବାଲି ବିନା ଦୀର୍ଘ କାଳ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ।