ବଳୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଃଖରେ ଭିଜି ରହିଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହିଲି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ତୁମ ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି କରିନାହିଁ—ଏହି କଥା ମୋତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହାତ୍ମା ବଳୀ କହିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କଥା ଏବଂ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଥିଲା । କିପରି କୌଣସି ଭାଇ ତାଙ୍କ ଅତି ଗୁଣବାନ ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବେ, ଯଦିଓ ରାଜ୍ୟର ଦୁଃଖ ଅଛି, କିମ୍ବା ଅଭିଲାଷା ଦ୍ୱାରା ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ? ମୁଁ କେବେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି, କାରଣ ଏହା ମୋର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବମାନ କରିଥାନ୍ତା । କିନ୍ତୁ ମୋର ଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ ଘଟିଗଲା । ମୁଁ ଗଛର ଏକ ଡାଲି ପରି ଭାଙ୍ଗି ମାଟିରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲି; ସେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, ‘ଆଉ କେବେ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’ । ବଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଇପଣି, ଉଚ୍ଚତା ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷିତ ହେଲା; ମୋର ମଧ୍ୟେ କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ନିଚତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟନୀୟ, ତ୍ୟାଜ୍ୟ, ଅଭିଲାଷା ନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ନିଜେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ମୁଁ ଏହି ପାପ କରିଛି, ମୋ ବନ୍ଧୁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୁତ୍ରକୁ ମାରିଥିଲେ । ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗଛ ଓ ନାରୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ଭୋଗିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୋର ଏହି ପାପ କିଏ ସହିପାରିବ, କିଏ ଭାଇକୁ ମାରିଥିବା ବନର ମାଗୁର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚାହିବ? ଏପରି ଅଧର୍ମ ଓ କୁଳବିନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଘବ । ମୁଁ ଏକ ନିଚ, ଅପରାଧୀ ଓ ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଯାହା ଲୋକେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ମୋର ମନ ଦୁଃଖର ଝରଣା ପରି ଭରିଯାଇଛି । ନିଜ ଭାଇକୁ ମାରି, ମୋର ହାତ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଃଖର ଆଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି; ଏହି ପାପ ମୋତେ ଏକ ପ୍ରମାଦିତ ହାତୀ ପରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି । ହେ ରାଘବ, ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ ମୋ ମଧ୍ୟରୁ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛି; ସୁନା ପରି ଆଗ୍ନିରେ ଫକ୍କ ହେବା ପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଛି । ମୋ ଦ୍ୱାରା ସାରା ବନର ମହାବଳୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠୀମାନେ ଦୁଃଖିତ; ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଆଧା ଅଛି, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଜର୍ଜରିତ । ଏକ ଭଲ ପୁଅ ସହଜରେ ମିଳିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଏବଂ ଏମିତି ଭାଇ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଆଜି ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମାଆ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚିବେ । କିନ୍ତୁ ପୁଅ ବିନା ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ । ତେଣୁ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋର ଭାଇ, ପୁଅଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଆଶା କରି; ଏହି ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠୀମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରି ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ କରିବେ । ମୋ ପରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାମ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଧ୍ଧି ହେବ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଅପରାଧୀ ଓ ଅପାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଜାଣି, ମୁଁ ମୋର କୁଳ ନାଶ କରିଛି ।” ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ପୃଥିବୀ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ, ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ । ତାରା, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରଧାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୃଦୁ ଭାବେ ଉଠାଇଲେ । ତାରା, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟି, ରାଜାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଶରୀର, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ମହାପୁରୁଷକୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଚିହ୍ନିଲେ । ତାରା, ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶୂର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରାମଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ । ସ୍ନିଗ୍ଧ ହୃଦୟ ବିଷାଦରେ ଅସ୍ଥିର ଶରୀର ସହିତ, ତାରା ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିଥିଲେ, ଏମିତି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ଓ କହିଲେ— “ତୁମେ ଅପାର, ଦୁର୍ଜୟ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ବିବେକଶୀଳ, ପୃଥିବୀ ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତଙ୍କ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ପରି ତୁମ ନୟନ । ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ଦେହୀ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଥିଲା ତୁମର । ଯେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରିୟ ବଳୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାର; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗକୁ ଯିବି, କାରଣ ବଳୀ ମୋ ବିନା ଖୁସି ହେବେ ନାହିଁ, ହେ ଶୂର । ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ବଳୀ ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଅନୁଭବିବେ, ଯେପରି ତୁମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିନା ହିମାଳୟର ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିବେ ନାହିଁ । ତୁମେ ଜାଣ, ଯେ ନାରୀ ବିୟୋଗରେ ପୁରୁଷ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହି ଜାଣି ମୋତେ ମାର, ଯାହାଉଁଠି ବଳୀ ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ । ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ମନେ କର, ନାରୀ ହତ୍ୟା ପାପ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶୀନୀ; ତେଣୁ ମୋତେ ମାର, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପାପ ହେବ ନାହିଁ, ରାଜପୁତ୍ର । ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ପତ୍ନୀମାନେ ପତିରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପତ୍ନୀ ଦାନକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାନନ୍ତି । ଏବଂ ତୁମେ ଧର୍ମ ଭାବି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇବା; ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଅଧର୍ମ ହେବ ନାହିଁ । ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଅଶକ୍ତ, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ନେଇଯାଉଅଛି, ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ସୁନାର ମଲ୍ଲିକା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳୀ ବିନା ଦୀର୍ଘଦିନ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ ।” ଏପରି କହିବା ଉପରାନ୍ତ, ଶୂର ଓ ଉଦାର ରାମ ତାରାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଉପକାରକ କଥା କହିଲେ—“ଶୂରପତ୍ନୀ, ତୁମ ମନ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଧୀନ । ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘଟେ; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେଇ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ।