ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ବଳବାନ ମହାସାଗର ସଦୃଶ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ତାରାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଲିଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବାଲିଙ୍କ ଅପରିମିତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ପାଣିରେ ଭରିଗଲା, ମନ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ଭାବୁଚିନ୍ତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହିତ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଯାଇଲେ। ସେ ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହରେ ମହତ୍ତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯେପରିକି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରାଣ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବେ ମୋର ମନ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ ରୁଚି ନାହିଁ। ରାଜା ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଅନିଶ୍ଚିତିରେ ମୋ ମନ ରାଜ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନପାଉଛି। କ୍ରୋଧ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଅତି ରୋଷରେ ମୁଁ ଏହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଉଛି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏବେ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ରହିବା ଭଲ, କାରଣ ଏମିତି କରି ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହିଲି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ମୋତେ ମହାତ୍ମା ରାମ କହିଥିଲେ। ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରାମଙ୍କ କଥା ଉଚିତ। ଏମିତି ଗୁଣବନ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁ ଭାଇ ଚାହିବ? ମୁଁ ଏହିକଥା ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଭ୍ରାନ୍ତି ମନରେ ଏହି ପାପ କରିଁଦେଲି। ମୁଁ ଗଛର ଡାଲି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦୁଃଖରେ ଲୁହ ଝରାଉଥିଲି, ତେବେ ବାଲି ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, କହିଲେ, “ଏପରି ଆଚରଣ ପୁନି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାତୃତ୍ୱ, ଉଚିତତା ଓ ଧର୍ମ ପାଳିତ ହେଲା, ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ, ଅଭିଲାଷ ଓ ନିଚତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଏହାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପାପ କରିଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗଛ, ଓ ନାରୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାପ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍ତରାଧିକାର କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଅଧର୍ମ ଓ କୁଳ ନାଶ କରିଛି। ମୋର କୃତ୍ୟ ଅପବିତ୍ର, ନିନ୍ଦିତ ଓ ନିଚ, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ଆସୁଥିବା ଜଳପ୍ରବାହ ପରି ଆକ୍ରାନ୍ତ କରୁଛି। ନିଜ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋ ହାତ, ଆଖି ଓ ମୁଣ୍ଡ ଏହି ତାପରେ ଜଳିଯାଉଛି; ଏହି ପାପ ରୋଗ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ମୋତେ ପ୍ରହାର କରୁଛି। ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି; ଶୁଧା ସୁନା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି ହଳଦିଆ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଳୁଛି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବନରାଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ ରହିଛି। ଏକ ସୁସନ୍ତାନ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଏବଂ ଏପରି ଭାଇ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଆଜି ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମାଆ ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବେ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ ବିନା ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଆଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋ ଭାଇ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହିଁ; ଏହି ବନରାଜାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଜାରି ରଖିବେ। ମୋ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହେବ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଅପରାଧୀ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟ ମଣି, ମୁଁ ମୋ କୁଳ ଧ୍ଵଂସ କରିଛି। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଧୈର୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ତାରାଙ୍କୁ ଏକା ଏକା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଧାନମାନେ ତାରାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଉଠାଇଲେ। ତାରା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମୃଗ ଚକ୍ଷୁ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଦେହରେ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ତାରା, ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେଇ ଦେବସମ ଶୂର ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ। ଶୋକରେ ଦେହ କାମ୍ପୁଥିବା ତାରା ପବିତ୍ର ମନରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ଅପରିମେୟ, ଅଜୟ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଆପଣଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଅକ୍ଷୟ। ଧନୁଷ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣ ଦେବଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାନବ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ଯେ ବାଣରେ ମୋ ପ୍ରିୟ ବାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା, ସେଇ ବାଣରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଯିବି, କାରଣ ବାଲି ମୋ ବିନା ସ୍ଵର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ନପାଇବେ। ଆପଣ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିନା ଆନନ୍ଦ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ବାଲି ମଧ୍ୟ ମୋ ବିନା ଦୁଃଖିତ ହେବେ। ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ପ୍ରିୟା ବିନା ପୁରୁଷ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ଏହି ଜାଣି, ମୋତେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ବାଲି ମୋ ବିନା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଭାବନ୍ତି ଯେ ନାରୀ ହତ୍ୟା ପାପ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ତେଣୁ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପତ୍ନୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନୁହେଁ; ପତ୍ନୀ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି, ଆପଣ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଇ ଅପରାଧୀ ହେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ, ଅସହାୟ ଓ ଅଶକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ବାଲି ବିନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଯିଏ ମତଙ୍ଗ ଉଦ୍ୟାନରେ ଚରିଥିଲେ ଓ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ତାରାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ବୀରପତ୍ନୀ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନିଅ, କାରଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଧୀନ।