ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ଢାକା ଭାଲୀଙ୍କ ଦେହକୁ ମୁଁ ଏପରି ପ୍ରେମରେ ପୋଞ୍ଚିଦେଲି, ଯେପରି ତାମ୍ର ଓ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଝରଣା ପାହାଡ଼ରୁ ବହୁଛି। ତାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଶସ୍ତ୍ରର ଘାତରେ ତଳପଟି ପଡ଼ିଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ତାରାଙ୍କ ଆଖି ଥରେ ଥରେ ଲୁହା ଝରିଲା ଓ ସେ ଭାଲୀଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେଲେ। ତାରା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ମାନେ ପିତାମ୍ବର ରଙ୍ଗର, କହିଲେ, "ପୁଅ, ଦେଖ, ତୋର ପିତାଙ୍କ ଏହି ଭୟାନକ ଶେଷ ଅବସ୍ଥା।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ପୁଅ, ତୋର ପିତା ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେ।" ଏହିପରି କଥା ସୁନି ଅଙ୍ଗଦ ଉଠି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ସୁକଟ ଭୁଜରେ ବାପାଙ୍କୁ ବାହୁଡି ଧରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଙ୍ଗଦ, ଯେପରି ଆଗରୁ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରୁଥିଲ, ସେପରି ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କର।" ତାରା କହିଲେ, "ପୁଅ, ତୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ଏହି କଥା କାହିଁକି ତୁମେ କହୁନାହାଁ? ମୁଁ ଓ ମୋ ପୁଅ ଏକାସାଥିରେ ତୁମେ ନିଃସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେବା କରୁଛି, ଯେପରି ଏକ ଗାଈ ଓ ତାର ଛୁଆଁକୁ ବଘ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରର ଜଳରେ ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନ କରିଛ; ଏମିତି ସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ତୁମ ବିନା କିପରି ରହିପାରିବି?" "ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମକୁ ଯେ ଶୁଭ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମାଳାକୁ ଏଠି ତୁମ ଗାଁଠି କାହିଁକି ଦେଖୁନାହିଁ?" ତାରା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭା ଏମିତି ରହିଛି, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୋଶନୀ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ, ଏମିତି ରାଜ୍ୟର ମହିମା ତୁମେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।" "ମୋର କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଲେନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୋକିପାରିଲିନାହିଁ; ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ମୁଁ ଓ ମୋ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛୁ, ତୁମ ସହିତ ମୋର ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲା।" ଏହିପରେ, ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାରା ଅପାର ଶୋକ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଭାଲୀଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଲୁହାରେ ଭରିଥିଲା, ମନ ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠି ରାମ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ଶରୀରରେ ମହାପୁରୁଷ ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେପରି ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିଲେ, ସେପରି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ମିଳିଛି। ଏବେ ମୋର ମନ ରାଜ୍ୟ ସୁଖ ଠାରୁ ଅପସାରିତ; ମୋର ଜୀବନ ଶେଷ।" "ଏହି ରାଣୀ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ରାଜା ମୃତ, ଅଙ୍ଗଦ ସନ୍ଦେହରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ମୋ କ୍ରୋଧ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା, ଓ ଅତିରିକ୍ତ ରୋଷରେ, ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲି, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।" "ଏବେ ମୁଁ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ହତ୍ୟା କରି ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହିଲିନାହିଁ, ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।" "ଭାଇ ଅପରାଧ କରିବା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଭ୍ରମିତ ମନର ଦୋଷରେ ଏହି ପାପ କରିଅସିଲି। ଏକ ଗଛର ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ମୁଁ ଭାଙ୍ଗିଗଲି, ତାଙ୍କ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇଲେ।" "ସେ ଭାଇପାଇଁ ଧର୍ମ, ଉଚ୍ଚତା ରକ୍ଷା କଲେ, ମୁଁ କ୍ରୋଧ, କାମ, ଓ ନିଚତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲି। ଏହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜେ ବିଚାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କାମ; ମୁଁ ଭାଇ ହତ୍ୟା କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଏହି ପାପ ଅର୍ଜନ କରିଛି।" "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗଛ, ଓ ନାରୀମାନେ ଭାଗ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଏହି ପାପ କିଏ ବହିପାରିବ? ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କରିବାକୁ ଚାହିବ?" "ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରି ଲୋକଙ୍କର ଆଦର, ରାଜ୍ୟ ଓ ସିଂହାସନର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଚ, ଓ ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଉପଚାଉଛି, ଯେପରି ଜଳ ଉପତ୍ୟକାକୁ ପୂରିଦେଉଛି। ମୁଁ ନିଜ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏହି ଅଗ୍ନି ପାପ ମୋ ହସ୍ତ, ମୁଁ, ମୁଣ୍ଡକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି।" "ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ ମୋ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛି; ହେ ରାଘବ, ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପିଗଳିଯିବା ସୁନା ପରି ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ।" "ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବଳବାନ୍ ବାନର ଗୋତ୍ର ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ରହିଛି, ଶୋକରେ ଜଳିଯାଉଛି।" "ସ୍ନେହିଳ, ଶିଷ୍ୟ, ଓ ନିୟମିତ ପୁଅ ହେଲେ ମିଳିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି? ଏବଂ ଏପରି ଭାଇ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ?" "ଆଜି ଅଙ୍ଗଦ ଜୀବନ ରଖିପାରିବେନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥିବେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ନାଥିବାରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଚିର ଦୁଃଖରେ ଚାଲିଯିବେ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚିତ ଧାରଣା।" "ତେଣୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋ ଭାଇ ଓ ପୁଅଙ୍କ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେବି; ଏହି ମହାବୀର ବାନରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ କରିବେ।" "ମୋ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହେବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଅପରାଧ କରି ଅପାତ୍ର ହୋଇଛି, ମୋତେ ଜୀବନ ରଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଗୋତ୍ର ଧ୍ୱଂସକାରୀ।" ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଯେଉଁଠି ତାରା ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଅନୁବାରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମୁଖ୍ୟ ସଚିବମାନେ ତାରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଶବଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅପାର ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେଉଁଠାରୁ ମୃଦୁତାରେ ଉଠାଇ ନେଲେ। ତାରା ଏହିପରି ଉଠାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାରା ଦୁଃଖରେ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ। ସେ ମନରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଦେହରେ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଚାଲିଲେ।