ବିଦର୍ଭର ଏକ ମହାନ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହ ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା କୁଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଚାରି ଜଣ ଯୋଗ୍ୟ ପୁଅ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ବସୁ। ସେମାନେ ଚମକିଲା, ଶୂରବୀର ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିରନ୍ତର ଥିଲେ। ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କୁଶ କହିଲେ, "ମୋ ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସୁସାସନ କର; ଏହିପରି କରିଲେ, ତୁମେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।" ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ଚାରି ଜଣ ଉତ୍ତମ ପ୍ରିନ୍ସ୍ ନିଜେ ନିଜେ ନଗର ସ୍ଥାପନା କଲେ। କୁଶାମ୍ବ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗର ତିଆରି କଲେ, କୁଶନାଭ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ମହୋଦୟ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ନଗର ତିଆରି କଲେ ଓ ବସୁ ଗିରିବ୍ରଜ ନାମକ ଉତ୍ତମ ନଗର ସ୍ଥାପନା କଲେ। ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ବସୁଙ୍କ ଏହି ଭୂମି ଅଛି, ଏଉଁଠି ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଚମକୁଛି। ସୁମାଗଧୀ ନାମକ ରମଣୀୟ ନଦୀ, ଯାହା ମାଗଧମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ପରି ବହୁଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ବସୁଙ୍କ ଅତି ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଉପଜାଉ ଭୂମିକୁ ସିଞ୍ଚି ଦେଉଛି। କୁଶନାଭ ନାମକ ରାଜା ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ଶତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଯୁବତୀ ଓ ରୂପଶ୍ରୀ ଭିତରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ଶତ ନଦୀ ପରି ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଗାଇ, ନାଚି, ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ, ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତାରାମଣି ପରି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ବାୟୁଦେବ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଚାହେଁ; ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉ। ମାନବ ଶରୀର ଛାଡ଼; ତେବେ ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନ ପାଇବ।" ଏହି ଅବିରତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଏକ ଶତ କନ୍ୟା ହସି କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି? ଆମେ ସମସ୍ତେ କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆମେ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରିଛୁ, ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଆମେ କାହାକୁ ବରଣ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍କର୍ମ କରିବା ସମୟ ଆସିନାହୁଁ; ଆମେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଦିଆଯିବୁ, ସେଇ ଆମ ପତି ହେବେ।" କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବଡ଼ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ବାୟୁଦେବ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ—ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହୋଇଗଲା। ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ଦୃତ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଆଖିରେ ଲୁହା ଭରି, ଅତି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନେ ଏପରି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି କଣ ହେଲା? କିଏ ଧର୍ମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲା? କିଏ ତୁମମାନେକୁ ଏପରି ବାଙ୍ଗା କଲେ? ତୁମେ ଚୁପ ଅଛ, କିଛି କହୁନାହଁ।" ଏପରି କହି ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସ୍ଥିର ହେଲେ। ତା'ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଶନାଭଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ଏକ ଶତ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନ ଅଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ଚୟନ ପରେ, ଯଦି ପିତା ଆମକୁ ଦେଇଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ। କିନ୍ତୁ ସେ ଆମ କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତା'ଫଳରେ ବାୟୁ ଆମକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ।" ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା କହିଲେ, "ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ସହନଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ରହି ଆମ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ। ଅଳଙ୍କାର ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ, ଧୈର୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ଧୈର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠିନ। ତୁମମାନେ ଯେଉଁ ଧୈର୍ୟ ଦେଖାଇଛ, ଏହା ଦାନ, ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଖ୍ୟାତି, ଧର୍ମ—ସବୁ ଧୈର୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।" ଏପରି କହି ରାଜା ତାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଯିବାକୁ ଦେଲେ। ଏହାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚାର କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ବରକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ବର ଖୋଜିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି ଥିଲେ—ନାମ ଥିଲା ଚୂଳୀ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତିନି ସଂଯମ ଓ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଉର୍ମିଳାଙ୍କ କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ସୋମଦା ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେ ଶିଷ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସମୟ କାଟିଲେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଭ କଲେ। ଏମିତି ଏକ ଦିନ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; କହ, କଣ ଚାହୁଁଛ?