ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଭଲି ବାଲୀଙ୍କ ଦେହର ଅନେକ ସ୍ଥାନରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ଢାକା ଦେହରୁ ତାମ୍ବା ଓ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଝରଣା ପରି ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଯାହାକୁ ତାରା ହାତରେ ପୋଛୁଥିଲେ। ତାରାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନୟନ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଲିନ୍ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଣ୍ଡିତ ହୋଇ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ହୋଇ ଥିଲେ। ତାରା ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମାଞ୍ଜା ରଙ୍ଗର, କହିଲେ, “ପୁଅ, ଦେଖ, ତୁମ ତିଆରେ ପିତାଙ୍କ ଏହି ଭୟାନକ ଶେଷ ଅବସ୍ଥା।” ଏହିପରେ ତାରା ଅଙ୍ଗଦକୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ, ରାଜାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦିଅ।” ଏହା ଶୁଣି ଅଙ୍ଗଦ ଉଠି, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ସେ ଦୃଢ଼ ଓ ଗୋଳାକାର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଙ୍ଗଦ, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ।” ସେ ଯେପରି ଦିନେ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଣାମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ତାରା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ—କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହ? ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ସହିତ ତୁମରେ ସେବା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଚେତନା ବିଦାୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ସିଂହର ଆକ୍ରମଣରେ ଗାୟ ଓ ତାର ଛୁଆ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।” ତାରା ଅନୁଭବ କଲେ, “ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଜଳରେ ବଳିଦାନ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶେଷ ସ୍ନାନ କରିଛ, ଏବେ ମୁଁ, ତୁମ ଜୀବନ ସହଧର୍ମିଣୀ, କିପରି ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବି?” ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଏଠାରେ ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟର ମହିମା ତୁମ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏନି, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି। ତାରା କହିଲେ, “ମୋ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୋକିପାରିଲି ନାହିଁ। ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ, ମୁଁ ଓ ମୋ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲୁ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଚାଲିଗଲା।” ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷତିର ମଧ୍ୟରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାରା, ଅପାର ଶୋକ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇ, ବେଗରେ ତାହାରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ବାଲୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଭାବନାଶୀଳ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଧନୁର୍ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହାପୁରୁଷ ଚିହ୍ନ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଇ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେପରି ପ୍ରତିଞ୍ଜା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ମିଳିଛି। ଏବେ ମୋ ମନ ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିମୁଖ ହୋଇଯାଇଛି, କାରଣ ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ। ଏହି ରାଣୀ ନଗରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ରାଜା ବିନା ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଅଛନ୍ତି, ରାମ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଅଧିକ ରୋଷରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି। ଏବେ ବାନରମୁଖ୍ୟ ବିନା, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ। ଏବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରେ ବାସ କରିବା, ରିଷ୍ୟମୂକରେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ କଟାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ମାରି ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଚାହିଲି ନାହିଁ, କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ—ଏହି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଜ୍ଞାନୀ ରାମ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଉଚିତ, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଉଚିତ। ଭାଇ କେବେ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବ କି? ଆପଣଙ୍କ ପରି ଗୁଣବାନ ଭାଇ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାମ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ କି? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି, ଏହା ମୋ ମହତ୍ତ୍ୱର ଅପମାନ ହେବ। କିନ୍ତୁ ମୋ ଅବିବେକ ମନର ତ୍ରୁଟିରେ ଏହି ଘାତକ ଅପରାଧ କରିଁ। ଗଛର ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲି, ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, ‘ପୁନର୍ବାର ଏହିପରି କରନାହିଁ।’ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାତୃତ୍ୱ, ଉଦାରତା, ଧର୍ମ ପାଳିତ ହେଲା; ମୋ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ନିଚତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ୍ୟ, ଅଚାହିଦା, ଏବଂ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ମାରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ପାପ କରିଛି। ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗଛ, ଓ ନାରୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପ ଭାଗିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ମୋର ପାପ କିଏ ସହିପାରିବ, କିଏ ଏହିପରି ଭାଇ ଘାତକର ପଥ ଅନୁସରିବ? ମୁଁ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍ତରାଧିକାର, ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ କୁଳ ଘାତି କାର୍ଯ୍ୟ କରି। ମୁଁ ପାପୀ, ନିଚ, ଅଧମ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ଲୋକଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ; ଦୁଃଖର ଝରଣା ପରି ମୋ ମନ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି। ମୁଁ ନିଜ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରି, ହାତ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଏହି ତାପରେ ଜଳିଯାଇଛି, ଏହି ଅପରାଧର ରୋଗ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି। ହା, ଏହି ଅସହ୍ୟ ପାପ ମୋ ମହତ୍ତ୍ୱ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, ଏକ ସୁନା ଗହନା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି ହଲୁଦ ପଡ଼ିଯାଏ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହୋଇଯାଇଛି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ବାନର ବଂଶ ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ସେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ପୁଅ ସହଜରେ ମିଳିପାରେ, ଭଲ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ମିଳିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦ ପରି ପୁଅ କେଉଁଠି? ଏବଂ ଏପରି ଭାଇ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ? ଆଜି ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ମାତା କେବଳ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପୁଅ ବିନା ଶୋକରେ ତାରା ଅବଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବେ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚିତ ଧାରଣା। ସେଉଁଥିରୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ସାଙ୍ଗରେ ଥାଇବା ପାଇଁ; ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ କରିବେ।