ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମହାପରିଚାରଣା ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁଶା ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ । ସେ ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଶ୍ରୀମତୀ ଏକ ବିଦର୍ଭ ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଚାରିଟି ବିଶିଷ୍ଟ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଓ ଭାସୁ—ଏହି ଚାରି ଭାଇ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଶୂରବୀର ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଖରୁ ଉପଦେଶ ପାଇଲେ—“ମୋ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କର; ଏହିପରି ଧର୍ମ ପାଳନରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।” ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ନଗରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ । କୁଶାମ୍ବ ତେଜୋମୟ କୌଶାମ୍ବୀ ନଗରୀ, କୁଶନାଭ ଧାର୍ମିକ ମହୋଦୟ ନଗରୀ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ନଗରୀ ଏବଂ ଭାସୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗିରିବ୍ରଜ ନଗରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ଏହି ଭାସୁଙ୍କ ଭୂମି ଅଛି । ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ଚାରିପାଖରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି । ଏଠାରେ ମାଗଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁମାଗଧୀ ନଦୀ ଏହି ପଞ୍ଚ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ପରି ବହୁଛି । ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ଭାସୁଙ୍କ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ, ଉପଜାଉ ଏବଂ ଫସଲରେ ଭରପୂର । କୁଶନାଭ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ଏକ ଶତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତେ ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀଙ୍ଗାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ବର୍ଷାକାଳରେ ଏକ ଶତ ନଦୀ ପରି ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେମାନେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନର ଝିଅମାନେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତାରା ଭଳି ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ନାଥ ବାୟୁଦେବ କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହୁଅ; ମାନବୀ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଅମର ଓ ଚିରଯୌବନ ଲାଭ କରିବା ।” ସେ କହିଲେ, “ମାନବ ଦେହର ଯୌବନ କ୍ଷଣିକ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନ ପାଇବେ ।” ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି ଅଭିଲାଷା ଶୁଣି, ସେଠିଥିବା ଏକ ଶତ ଝିଅ ହସି କହିଲେ: “ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣୁଛୁ । ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି? ଆମେ କୁଶନାଭଙ୍କ ଝିଅ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବାକୁ ନ ଦେବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ । ଆମ ପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଦିନ ଆସିନ ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ପିତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱାମୀ ବାଛିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଆମ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ପ୍ରଭୁ, ଆମର ଦେବତା; ସେଯେଉଁଠାରେ ଆମକୁ ଦେବେ, ସେଠାରେ ଆମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ ।” ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବଡ଼ କ୍ରୁଧିତ ହୋଇ ବାୟୁଦେବ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଙ୍ଗୁଳି ପରି ଛୋଟ କରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ । ଏହି ଦୁଃଖରେ ଭୟଭୀତ ଏକ ଶତ ଝିଅ ଅତି ବିକଳ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଅଖିରେ ଅଶୁ ନେଇ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଲେ । ରାଜା କୁଶନାଭ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଝିଅମାନେ ଏପରି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ପଚାରିଲେ: “ଏହା କ’ଣ? କିଏ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲା? କିଏ ତୁମମାନେକୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଲା? କିଏ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କଲା?” ରାଜା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଏକ ଶତ ଝିଅ ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଅଧର୍ମ ପଥ ଅନୁସରି, ଆମେଠାରେ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ, ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବେ, ସେଠାରେ ଆମ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ । ଆମ ଏହି କଥାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ସେ ଅଧର୍ମରେ ବନ୍ଧି, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତେଜୋମୟ କୁଶନାଭ କହିଲେ: “ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ । ତୁମମାନେ ଏକତାରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ଆମ ଉତ୍ତମ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କଲ । ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀଙ୍ଗାର ଯଥା, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧୈର୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହିପରି ଧୈର୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି । ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ଦାନ, ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ; ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି କୀର୍ତ୍ତି, ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧୈର୍ୟ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି ।” ଏପରି କହି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅମାନେକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ ଦେବେ । ଏହି ସମୟରେ, ଚୂଳୀ ନାମକ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି, ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ଉର୍ମିଳାଙ୍କ ଝିଅ, ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା ସୋମଦା, ଏହି ଋଷିଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ । ସେ ଶିଷ୍ୟା ଭାବେ ନମ୍ରତାରେ ସେବା କରି, ଅନେକ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଷ୍ଠାରେ ରହି, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।