ବନରାଜ୍ୟର ନାୟକ ବୀର ବାଲିଙ୍କ ନିଧନ ପରେ, ବନରାଜ୍ୟର ଅନେକ ବନରାଜ୍ୟବାସୀ ମନ୍ଦ୍ରାମନ୍ଦ ହେଇଗଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ । ସେମାନେ ସିଂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିଲେ, ଏହା ଏମିତି ଥିଲା ଯେପରି ଗୋଅଁରେ ଉଠ ମରିଗଲା ପରେ ଗାଁ ଗୋଅଁମାନେ ଅସହାୟ ହେଇଯାନ୍ତି । ତାରା, ବାଲିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଦୁଃଖର ଅପାର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ । ସେ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେପରି ଏକ ଲତା ଭୂମିରେ ଛିଅାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛି । ଏହାପରେ, ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରା, ମକର ରାଜା ବାଲିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଆସି, ମୃତ ବାଲିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ । "ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋ କଥା ଅମାନି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ବିଛିତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଅସହାୟ ଭାବରେ ଶୁଇଛ । ନିଶ୍ଚୟ, ମକର ରାଜା, ପୃଥିବୀ ମୋଠାରୁ ତୁମେ ବେଶି ପ୍ରିୟ କର । ତୁମେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପଡ଼ିଛ, ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହିଁ । ବିଧି ତୁମକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆଣିଛି, ଦୁଃଖ ହେଉ । ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ହେ ବୀର, ଯିଏ ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ । ଭଲୁଆ ଓ ବନରାଜ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳିଶାଳୀ, ତୁମେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ କାନ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି, ଅଙ୍ଗଦର ଦୁଃଖ ଅତି ଅସହ୍ୟ । ମୋର କଥା ଶୁଇ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଜାଗୁନାହିଁ ? ଏହି ତୁମର ଶୟନ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଥିଲା, ଏଠି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇ ପଡ଼ିଛ । ଏଠି ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଥିଲା, ଏବେ ସେମାନେ ମୃତ । ହେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ, ମୋର ପ୍ରିୟ । ମୋତେ ଏକା ଏବଂ ଅସହାୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଚାଲିଗଲା । ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ କେବେ ଯୋଧା କୁ ଅପରିପକ୍୵ା କନ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଦେଖ, ଏକ ହିରୋ ନାଇକା ମହିଳା ଏକା ହୋଇଗଲି; ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୋର ନିତ୍ୟ ପଥ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି । ମୁଁ ଅପାର ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହୃଦୟ ପାଥରର ହେବା ଦରକାର, ଏତେ କଠୋର ଏବଂ ଅନ୍ୟ । ମୋ ପତିଙ୍କୁ ବଧ ହୋଇ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ଏ ଦିନ ଏକ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟିଯାଇନାହିଁ । ସେ ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୋ ମିତ୍ର, ଏବଂ ପତି । ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇ, ବୀର ତାଙ୍କ ଶେଷ ମିଳିଛି; ପତି ନଥିବା ଜନନୀ, ଯଦିଓ ସେ ଶିଶୁ ଥାଏ, ଏବେ ସେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ବିଧବା । ଯଦିଓ ସେ ଧନ ଓ ଧାନରେ ଧନୀ, ଲୋକମାନେ ସେକୁ ବିଧବା ଭାବରେ ଡାକନ୍ତି । ହେ ବୀର, ତୁମେ ତୁମ ଶରୀରରୁ ଝରିଥିବା ରକ୍ତର ଜଳରେ ଶୁଇଛ । ଏହି ଶୟନ, କୀଟ ଓ ଜୀବରେ ଭରିଥିବା ଶୟନ ପରି, ତୁମ ଶରୀର ଧୂଳି ଓ ରକ୍ତରେ ଆବୃତ । ମୁଁ ମୋ ହାତରେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରୁନାହିଁ, ହେ ବନରାଜ୍ୟର ବଳିଶାଳୀ । ଆଜି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ । ଏକ ମାତ୍ର ଶର ବାଣରେ ରାମଙ୍କ ମୁକ୍ତି ଦେଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭୟ ଦୂର ହୋଇଗଲା; ଏହି ଶର ତୁମ ହୃଦୟକୁ ଏବଂ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଗଲା । ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି, ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ତୁମକୁ ରୋକିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି; ତାପରେ ନୀଳ ତୁମ ଶରୀରରୁ ଶରକୁ ଡ଼େଙ୍କି ନେଲେ । ଏହି ଶର ଗିରିଗୁହାରୁ ନିକାଳି ଆସିଥିବା ଦହିଯାଉଥିବା ସର୍ପ ପରି ଚମକୁଥିଲା । ଶର ବାହାର କରିବା ସମୟରେ, ତାହାର ଚମକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଅଟକିଯାଏ ପରି, ତୁମ ଶରୀରରେ ରକ୍ତର ଧାରା ଝରିଥିଲା । ଗିରିରୁ ଝରିଥିବା ତାମ୍ର ଓ ରେତିକ ରଙ୍ଗର ଝରଣା ପରି ତୁମ ଶରୀରରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତ ଧାରାକୁ ମୁଁ ପରିଷ୍କାର କରିଥିଲି, ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ଆବୃତ ଶରୀର । ତାରା ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ତୁମ ଶରୀରକୁ ଭିଜାଇଦେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଥିବା ବୀର ମନ୍ଦର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି । ତାରା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ଥିଲା, “ପୁଅ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖ ।” “ପୁଅ, ରାଜା ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦିଅ ।” ଏପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଉଠି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରିଲେ । ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ପିତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଙ୍ଗଦ । ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କରୁଥିଲା, ଏବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦିଅ ।” “‘ପୁଅ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ’—କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି କଥା କହୁନାହିଁ ? ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ସହିତ, ତୁମେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି, ତୁମ ଚେତନା ଚାଲିଯାଇଛି, ହଠାତ୍ ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉଠ ମରିଯାଏ ପରି ।” “ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧର ଯଜ୍ଞ କରି, ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶେଷ କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏବେ କିପରି ମୋତେ ଛାଡ଼ି ରହିପାରିବା ?” “ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା, ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଦେଖୁନାହିଁ ।” “ରାଜା ହେବାର ମହିମା ତୁମେ ମୃତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ହେ ଗମ୍ଭୀର, ପରି ଗିରିର ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ।” “ମୋ କଥା ତୁମେ ଶୁଇନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୋକିପାରିନାହିଁ । ତୁମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେବା ସହିତ, ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛି; ତୁମ ସହିତ, ମୋର ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଇଛି ।” ତାରା ଦୁଃଖର ଅପାର ସାଗରର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ଏହା ଦେଖି, ବାଲିଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସୁଗ୍ରୀବ ଅଶ୍ରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନ ଅନୁତାପରେ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ଧୀରେ ଧୀରେ ରାମଙ୍କୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିଲେ । ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ଶରୀର ମହାନ୍ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏପରି କହିଲେ: “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଛ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଛି । ଏବେ, ରାଜପୁତ୍ର, ମୋର ମନ ଭୋଗରୁ ଅପସ୍ୟାନ୍ତ, କାରଣ ମୋ ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇଛି ।