ତାରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପରି ବୀର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମାନ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଠିବେ। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ, ତାରାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ସାହସ ଦେଖେଇବେ। ଏଠାରେ ସୁଶେଣଙ୍କ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିପୁଣ। ବାଲୀ ଏହିପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର; ଏହା କରିବାରେ ବିଫଳ ହେଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ ଓ ତୁମେ ଅପମାନିତ ହେବ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନିଜେ ପିନ୍ଧ; ଏହି ମାଳାରେ ମହା ଶ୍ରୀ ଅଛି, ଏହାକୁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।” ବାଲୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଇପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଯେଉଁଠି କେତେବେଳେ ଗ୍ରହ ଧରି ନେଇଥାଏ। ବାଲୀଙ୍କ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବାଲୀ ଏହି ମାଳା ଦେଇ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରଲୋକ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ, “ସମୟ ଓ ଦେଶକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର; ସୁଖ-ଦୁଃଖକୁ ସହିବା ଶିଖ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞାପାଳନ କର। ଯେପରି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଥିଲ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମକୁ ଏତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେବେନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରୁହ। ଅତି ଭଲପାଇବା କିମ୍ବା ଅତି ଅବହେଳା — ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ; ଏହି ଦୁଇଁ ଦୁରେଇ, ସମବଳ ଦୃଷ୍ଟି ରଖ।” ଏପରି କହି ବାଲୀ, ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବିଲାପ କରିଉଠିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବାନର ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯାଇଛି; ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସୁନି:ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି। ବାଲୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏଥିଲା। ଏବେ କିଏ ଫୁଲର ଗୁଛ ବାନ୍ଧିବେ? କିଏ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ ମହା ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ? ଗୋଲଭ ନାମକ ପ୍ରବଳ ବିରୋଧୀ ସହ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଧରି ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା। ଛଅଦଶ ମସିହାରେ ବାଲୀ ସେହି ଅନିୟମିତ ଗୋଲଭକୁ ମାରିଦେଲେ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ବାଲୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ କିପରି ପଡ଼ିଛନ୍ତି? ବାଲୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଏପରି ବିନା ନାୟକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଗବର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗାୟମାନେ ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ତାରା, ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାଲୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଗଛ ଭଳି ବଡ଼ ଥିଲା, ତାରା ଲତା ପରି ଆଖିଁ ଲଗାଇ ରହିଗଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବାକୁ ଆସିଛି। ତାରା, ଯିଏ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃତ୍ୟୁଶୟାରେ ଥିବା ବାଲୀ ସହ କଥା ହେଲେ, “ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋର କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି, ଏହି ଦୁଃଖର ଭୂମିରେ ଶୟାନ ହେଇଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏ ଭୂମି ମୋ ଠାରୁ ତୁମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପଡ଼ିଛ, ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହାଁ। ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶକ୍ତି ତଳେ ଆଣିଛି; ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କୋଟି କୋଟି ବାନର ଓ ଭଲୁକ, ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିବା ଅସହ୍ୟ। ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ତୁମେ ଜାଗୁନାହାଁ? ଏହି ସେଇ ବୀରଙ୍କ ଶୟନ; ସେଠି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ୍ୟ ହୋଇ ଶୁଅଛ। ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମାରିଥିଲ, ସେଠି ଏବେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ହେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମୀ, ମୋର ପ୍ରିୟ। ମୋତେ ଏକା ଛାଡ଼ି, ଅସହାୟ କରି ତୁମେ ଚାଲିଗଲ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କଦାଚିତ୍ କୌଣ୍ଠିକୁ ବୀରଙ୍କୁ ଦେବେନି। ଏବେ ଦେଖ, ମୁଁ ବୀର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛି; ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ସନାତନ ଧର୍ମ ଆକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଲାନି। ମୁଁ ଏକ ଅପାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି; ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ପାଥର ପରି କଠୋର। ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ମୋର ହୃଦୟ ଏ ଦିନ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଫାଟିଯାଏନି କାହିଁକି? ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ଓ ସ୍ୱାମୀ, ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ। ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ପତି ବିନା ନାରୀ, ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଧବା ବୋଲି ଡାକାଯାଏ। ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ତାକୁ ବିଧବା ବୋଲି କହନ୍ତି; ହେ ବୀର, ତୁମେ ନିଜ ଦେହର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶୁଅଛ। ଏହି ଶୟନ କୀଟ-ପୋକାରେ ଭରିଛି, ତୁମ ଶରୀର ଧୂଳି ଓ ରକ୍ତରେ ଢାକିଯାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ବାହୁବଳେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରୁନି, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିଛନ୍ତି। ଏକ ମାତ୍ର ବାଣ ଯାହା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିଦେଲା; ଏହି ବାଣ ତୁମ ହୃଦୟ ଭେଦି ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଗଲା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଧାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତେବେ ନୀଳ ତୁମ ଦେହରୁ ବାଣ ଉତ୍ତାଳେ। ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ନିଗଲା ଅଗ୍ନିସ୍ନାନୀ ସର୍ପ ପରି, ବାଣ ଉତ୍ତାଳିବା ସମୟରେ ତାହାର ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଯେପରି କିରଣ ଅବରୋଧିତ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମ ସମସ୍ତ ଆଘାତରୁ ରକ୍ତଧାରା ବହୁଥିଲା।