ବାଲୀ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ପଡିଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପିତା, ଦାତା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷକ ହେବାକୁ ପଡିବ; ଯେପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ, ଶୌର୍ୟରେ ତୁମ ସମାନ, ରାକ୍ଷସ ନାଶରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେବେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସାହସ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ। ଏଠାରେ ଶୁଷେନଙ୍କ କନ୍ୟା, ଧନ ଓ ଶୁଭାପଶୁନିର ଉପରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦକ୍ଷ। ବାଲୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, “ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଦାୟିତ୍ୱ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଛଡି ନିବାହ କର; ନିବାହ ନ କଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ, ତୁମେ ଅସମ୍ମାନିତ ହେବା। ଏବେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ଧାରଣ କର; ଏଥିରେ ଉତ୍ତମ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ଏହାକୁ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଛଡିବା ଉଚିତ।" ବାଲୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଇପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଛଡି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଜଣେ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଆବୃତ ହେବା ପରି। ବାଲୀଙ୍କ ଶାନ୍ତ ବାଣୀ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର କରି, ବାଲୀଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବାଲୀ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, "ଏବେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇଟିକୁ ସହି, ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖକୁ ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କର, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କର।" "ଯେପରି ତୁମେ ସର୍ବଦା ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲିନ୍ତ ହେଇଛ, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାଲିଲେ, ଏପରି ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ। ଅତି ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତି ଦୁଇଟି ଦୋଷ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସମତା ରଖ।" ଏପରି କହି, ବାଲୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଗୁଡିଯାଇ, ତୀବ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ବାଲୀଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଲିଗଲା। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବନରାଜ ମନ୍ଦ୍ରାରେ ବିଳାପ କରିଲେ; ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଦୁଃଖରେ ଆତିରେକ ହେଲେ। କିଷ୍କିନ୍ଧା ଏବେ ଶୂନ୍ୟ, କାରଣ ବନରାଜଙ୍କ ନାଥ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ସମସ୍ତ ଜନଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଲେ; ତାଙ୍କ ଅତିଶୟ ବେଗରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା। ଏବେ କିଏ ଫୁଲ ଗୁଛ ଗଠନ କରିବେ? କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ? କିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ ଦୀଘା ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ? ଗୋଲଭା ବିରୋଧରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା, ଛଉଦିଶ ବର୍ଷରେ ବାଲୀ ଗୋଲଭାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ହତ କରିଥିବା ବାଲୀ, ଯେଉଁଥି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ଏପରି ଏ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ? ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସିଂହ ଭରିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପରି। ତାରା, ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ପଡିଥିବା ପତିଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାଲୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏକ ଲତା ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ବଡ଼ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ତାରା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାଲୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କରିନଥିବାରୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଶୟନ କରିଛ। ଏ ଭୂମି ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛ, ମୋ ସହ କଥା ନାହିଁ।" “ଯାତ୍ରା ତୁମକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଧିନ କରିଦେଲା; ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଭଲୁଆ ଓ ବନରାଜମାନେ ତୁମେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବିଳାପ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅତି ଦୁଃସହ।" “ମୋ କଥା ଶୁଣିଲାପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉଠିନାହିଁ; ଏହି ତୁମର ଶୟନ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲା। ଏଠାରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ କରିଥିଲା, ଏବେ ତୁମେ ମୃତ।" “ମୋତେ ଏକା ଛାଡି, ତୁମେ ଚାଲିଗଲା; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଦାଚିତ୍ କୃଷ୍ଣାକୁ ବୀରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" “ମୁଁ ଏବେ ଏକା, ବିଧବା; ମୋ ମାନ ଭଙ୍ଗ, ମୋ ନିତ୍ୟପଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।" “ମୁଁ ଦୁଃଖର ଅପାର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ୍ନ; ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ହୃଦୟ ପାଥରର ତିଆରି, ଏତେ ଦୁଃଖ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧାରି ହେଇନାହିଁ।" “ମୋ ପତିଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ଏଠି ଭାଙ୍ଗିଯାଇନାହିଁ; ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ପତି, ଦୁଇଟି ଏକାଠି।" “ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ, ଏହି ବୀର ତାଙ୍କ ଶେଷ ଦିନ ଦେଖିଲେ; ଜନନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତି ନଥିଲେ ନାରୀ ବିଧବା ଅଟେ।" “ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ବିଧବା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ହେ ବୀର, ତୁମେ ତୁମ ଦେହର ରକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରିଛ।" “ଏହି ଶୟନ କିଟ ଓ କୀଟରେ ଭରିଥିବା ଶୟନ ପରି; ତୁମ ଦେହ ଧୂଳି ଓ ରକ୍ତରେ ଆଛାଦିତ।" “ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ବନରାଜମଧ୍ୟରେ ବଳବନ୍ତ; ଆଜି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱେଷରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିଲେ।" “ରାମଙ୍କ ଏକ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଭୟ ଅପସାରି ଗଲା; ଏହି ବାଣ ତୁମ ହୃଦୟ ଭେଦି, ଦେହକୁ ଛୁଇଁଲା।" “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି; ତାପରେ ନୀଳ ତୁମ ଦେହରୁ ବାଣକୁ ଉଖି ନେଲେ।" “ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଉଖି ନିଆଯାଉଥିବା ଜ୍ୱଳିତ ସର୍ପ ପରି, ବାଣ ଉଖିବା ସମୟରେ ଏହି ବାଣ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲା।" ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିଳାପ ମଧ୍ୟରେ, ବାଲୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ତାରାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦୟା ଏ ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।