ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବାଲି ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆରମ୍ଭରୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପରାଜିତ ବାଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ ବିଜୟୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋର ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବାକୁ ନ ଆସ; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟର ଗତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲି, ମୋର ମନ ଭ୍ରାନ୍ତି ହୋଇଥିଲା। ହେ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ଆମେ ଦୁଇ ଭାଇ ଏକା ସମୟରେ ସୁଖୀ ହେବୁ; ଯେ ସ୍ନେହ ଥିଲା, ସେ ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଏହି ବନବାସୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ଆଜି ଯମଲୋକକୁ ଯାଉଛି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି—ସବୁକୁ ଏକାଥରେ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ହେ ସୁଗ୍ରୀବ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିଛି କଥା କହିବି; କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର, ହେ ରାଜା।" "ଏହି ଛୁଆଁ ଅଙ୍ଗଦ, ମୋତେ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଛି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କର, ଏବେ ସେ ମୋ ବିନା ଅସହାୟ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ପିତା, ଦାତା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷକ ହେବା ଦରକାର, ଯେପରିକି ମୁଁ ଥିଲି, ହେ ବନରାଜ। ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ତୁମ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସ ନାଶରେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ହେବ। ଏହି ତେଜୋମୟ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବ। ଏହି ସୁଷେଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଧନ ଓ ଶୁଭାଶୁଭର ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିପୁଣ।" "ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ପୂରଣ କର; ତୁମେ ଏହା କରିନଥିଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ ଓ ତୁମର କ୍ଷତି ହେବ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ତୁମେ ଧାରଣ କର; ଏହାରେ ମହାଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ପରେ ମୋର ପରେ ଏହା ତ୍ୟାଗ କର।" ବାଲିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଇପ୍ରେମରେ ନିଜ ଆନନ୍ଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରହ ଗ୍ରସ୍ତ କରେ। ବାଲିଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଓ ଉପଦେଶମୂଳକ କଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବାଲି ଏହି ମାଳା ଦେଇ, ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରଲୋକ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ଅଙ୍ଗଦକୁ କହିଲେ, "ଏବେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର, ଉପକୂଳ ଓ ଅପକୂଳ ସହିବା ଶିଖ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର। ମୋତେ ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରିୟ ଥିଲ, ସୁଗ୍ରୀବ ସେପରି ତୁମକୁ ମାନ୍ୟ କରିବେନି। ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାଦର—ଦୁଇଟି ଭଲ ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଅନୁସର।" ଏହିପରି କହି, ବାଲିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଘୂରିଗଲା, ବାଣରେ ଘାୟଲ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ ହେଲା। ବନରାଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ବନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, "କିଷ୍କିନ୍ଧା ଏବେ ଶୂନ୍ୟ, ବନରମାନେ ଦୟାହୀନ, ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ନିରବ। ବନରମଧ୍ୟରେ ବାଲି ଥିଲେ ତାଙ୍କ ତେଜ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଜଙ୍ଗଲ କମ୍ପିଥିଲା। ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା, ଫୁଲ ଗୁଛିବା ଯେଉଁଥିଲେ, ସେ ବାଲି ଏବେ ନାହାନ୍ତି।" "ପ୍ରବଳ ଗୋଲଭ ସହ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା, ଦିନ ରାତି ବିରତି ନଥିଲା। ଷୋଳ ମସିହାରେ ବାଲି ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ବାଲି, ଯିଏ ଆମ ସବୁଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଖାଉଥିଲେ, ସେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲେ?" "ବନରମାନେ ନେତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ମାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେପରି ଗାଈର ମାଛା ମରିଗଲେ, ସେପରି ବନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଲେ।" ଏବେ ତାରା, ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇ, ନିଜ ପତି ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଦେହକୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ଗଛକୁ ଲତା ଯେପରି ଜଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ବାଲିଙ୍କୁ ବାହୁପାଶ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିପଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାରା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ନିଜ ପତି ବନରାଜ ବାଲିଙ୍କ ମୁହଁପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବୀର, ମୋର କଥା ଅଗ୍ରହଣ କରି ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ; ଏହି ଭୂମି ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ। ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ବନରାଜ, ଏହି ଭୂମି ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, କାରଣ ତୁମେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୋତେ କିଛି କୁହୁନାହଁ। ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଧିନ କରିଛି, ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଭଲୁଆ ଓ ବନରମାନେ ତୁମ ସେବାରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବିଳାପ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିବା ଯାଏଁ କଷ୍ଟ।" "ମୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଉଠୁନାହଁ? ଏହି ହେଉଛି ସେ ବୀରଙ୍କ ଶୟନ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରିଥିଲ। ଏଠାରେ ତୁମେ ପଡ଼ିଛ, ହେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାନ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ, ମୋ ପ୍ରିୟତମ। ମୋତେ ଏକା ଏବଂ ଅସହାୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଚାଲିଗଲ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଲୋକେ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେଖ, ମୁଁ ବୀରପତ୍ନୀ ଥିଲି, ଏଉଁ ଅଚାନକ ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛି; ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୋର ନିତ୍ୟ ପଥ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା।