ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ବାଳି ଚାରିପାଖ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଗରେ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଭାଉଣ୍ଡ ଏବଂ ବନରାଜ୍ୟର ନୂତନ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବାଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ ବି, ସ୍ନେହ ଭରା ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋପାଇଁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲି, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାସାଥିରେ ସୁଖ ଲିଖା ନଥିଲା, ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଆଗରୁ ଥିଲା, ଏବେ ସେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଛି।" "ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ତୁମେ ବନବାସୀ ମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କର; ମୁଁ ଏହି ଦିନେ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ। ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକାସାଥିରେ ମୋ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ଏହି ସ୍ଥିତିରେ, ମୁଁ କିଛି କଥା କହିବି; ଏହି କାମ କରିବା କଠିନ ହେଲେ ବି, ରାଜା ଭାବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।" "ଏଠି ଅଛି ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗଦ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଡ଼ପ୍ୟାଲାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହି ଅଙ୍ଗଦକୁ, ଯିଏ ଏବେ ମୋ ବିନା ଅନାଥ, ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ପୁଅ ଭଳି ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ତାଙ୍କ ପିତା, ଦାତା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷକ ଭାବେ ଚାଲିବା, ସେଉଁଠି ଯେପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲି। ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ ତୁମେ ପରି ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ରାକ୍ଷସ ନାଶରେ ସେ ପ୍ରଥମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନେବେ। ଏହି ତେଜସ୍ବୀ, ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବେ। ଏହି ସୁଷେଣଙ୍କ ଝିଅ ଧନ ନିୟମ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚତୁର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦକ୍ଷ।" "ତୁମେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ କ୍ଷୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ତୁମେ ଅପବିତ୍ର ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହେବ। ଏବଂ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ଧାରଣ କର; ଏହି ମାଳାରେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ଏହାକୁ ମୋ ପରେ ତ୍ୟାଗ କର।" ବାଳିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂତପୂର୍ବ ସ୍ନେହରେ ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତ ହୋଇ ଖୁସିକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରହ ଗ୍ରସି ନେଇଥାଏ। ବାଳିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସୁଗ୍ରୀବ ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଧାରଣ କଲେ। ସେତେବେଳେ ବାଳି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରେମରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ସହିବା, ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁଟିକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବହନ କର, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା କର। ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ନେହ କରିଥିଲି, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ଥିବା ସମୟରେ ତୁମକୁ ଏତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ। ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନଦେଖା କରିବା ଦୁହିଁଟି ଦୋଷ; ସମତୁଳନ ରଖ।" ଏପରି କହି, ତୀବ୍ର ବାଣ ଆଘାତରେ ବିକଳ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ବାଳି ଶେଷ ଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ବନରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ବନର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ। ବନରାଜ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା, ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ; ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼, ଅଟବୀ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା। ବନରମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଡାକ୍ଷିଣ୍ୟ ନ ଥିଲା, ବନର ଗତି ଓ ଶୌର୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଫୁଲ ଗୁଛିବା ଯିଏ କରିଥିଲେ, ସେ ବାଳି ଏବେ କେଉଁଠି? ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଧରି ଗୋଲଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଅବିରତ ଚାଲିଥିଲା, ଶେଷରେ ଷୋଳ ତମ ବର୍ଷରେ ବାଳି ତା'କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଶୂର ବାଳି ଆଜି କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ବନରମାନେ ତାଙ୍କ ନେତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ଗାଇମାନେ ତାଙ୍କ ବଳଦକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ତାରା, ଶୋକସାଗରେ ଡୁବି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାଳିଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଧରି, ବଡ଼ ଗଛ କଟାଯିବା ପରେ ଲତା ଯେପରି ଲଗିଯାଏ, ସେପରି ମୃତଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ତାରା, ଯିଏ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାଳିଙ୍କ ମୁହଁ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃତ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କରିନଥିଲ, ଏଠି ଦୁଃଖର ଭୂମିରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଇଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏ ପୃଥିବୀ ମୋତେଠାରୁ ତୁମେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କର, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଇଛ, ମୋ ସହ କଥା ନାହଁ କର। ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଧୀନ କରିଛି, ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାକ୍ରମୀ। ଭଲୁଆ ଓ ବନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ସେବାରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଶୋକ ଅସହ୍ୟ। ମୋ କଥା ଶୁଣିଲା ପରେ ବି, କାହିଁକି ତୁମେ ଉଠୁନାହଁ? ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ବୀରଙ୍କ ଶୟନ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛ। ଏଠି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଶେଇଛ। ମୋତେ ଏକା ଏବଂ ଅସହାୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଚାଲିଗଲ; ନିପୁଣ ଲୋକେ କଦାପି ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏପରି ତାରା, ଶୋକ ଓ ବିୟୋଗରେ, ବାଳିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଶେଷ ବିଦାୟ ଦେଉଛନ୍ତି।