ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ନିଆଁକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଶୁଚିତା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ଶକ୍ତିରେ ଅପାର ଏହି ଦଳ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବସିଲେ। ରାମ ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାଭରା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମହାନ ଋଷି, ଏହି ଭୂମି କେଉଁଠି? ଏଠି ଶୋଭାବନ୍ତ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲି; ଆପଣ ଦୟାକରି ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି, ମହାନ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଏହି ଭୂମି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୁଶା ନାମକ ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି କୁଶା, ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମିକ ନାରୀ ବିଦର୍ଭାରୁ ବିବାହ କରି, ଚାରି ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—କୁଶାମ୍ବ, କୁଶନାଭ, ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଏବଂ ବସୁ। ଏହି ଚାରି ଭାଇ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ରକ୍ଷାରେ ନିରତ ଥିଲେ। କୁଶା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶାସନ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲଭିବ।’ କୁଶାଙ୍କ କଥା ଶୁନି, ଏହି ଚାରି ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସହର ସ୍ଥାପନ କଲେ। କୁଶାମ୍ବ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କୌଶାମ୍ବୀ ସହର ସ୍ଥାପନ କଲେ; କୁଶନାଭ, ଧର୍ମିକ ଆତ୍ମା, ମହୋଦୟ ସହର ଗଢ଼ିଲେ; ଅସୂର୍ତ୍ତରଜସ୍ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ସହର ତିଆରି କଲେ; ଏବଂ ବସୁ, ଉତ୍ତମ ଗିରିବ୍ରଜ ସହର ନିର୍ମାଣ କଲେ। “ହେ ରାମ, ଏହି ବସୁଙ୍କ ଭୂମି ଏଠି; ଏଠି ପଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଅତି ଚମକୁଛି। ଏଠି ସୁମାଗଧୀ ନାମକ ମଧୁର ନଦୀ ମାଗଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ପଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମାଳାପରି ଲହୁଛି। ଏହି ମାଗଧୀ ନଦୀ ଉପଜାଏ, ଫସଲରେ ପ୍ରଚୁର, ଏଠି ବସୁଙ୍କ ଭୂମିର ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନଦୀ। କୁଶନାଭ, ରାଜା ଏବଂ ଋଷି, ଧର୍ମିକ ଆତ୍ମା, ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଦେବକନ୍ୟାରୁ ଏକ ଶତ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ କନ୍ୟାମାନେ ଯୁବତି ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ, ଶୋଭାରେ ଶୁଭ୍ର, ମନୋରମ ଭାବରେ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁର ଶତ ନଦୀପରି। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଓ ବାଦ୍ୟ ଖେଳି, ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଧରି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ, ଶରୀରରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୁବତାରେ ଅନୁପମ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଚାଲିଥିଲେ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତାରାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଯୁବତୀମାନେ, ଯୁବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଦେଖି, ବାୟୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, କହିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଚାହେ, ତୁମେ ମୋ ରାଣୀ ହେଇଯିବ; ମାନବ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼, ଅମର ଓ ଅବିନଶୀ ଯୁବତା ହେବା।’ ‘ମାନବ ଯୁବତା ଅସ୍ଥାୟୀ, କିନ୍ତୁ ମୋ ସହିତ ତୁମେ ଅବିନଶୀ ଯୁବତା ଓ ଅମର ହେବା।’ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁନି, ଶତ କନ୍ୟା ହସି କହିଲେ—‘ହେ ଦେବ, ଆପଣ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ ଆପଣ କିଏଁ ଆମେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି?’ ‘ହେ ଦେବ, ଆମେ କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟା; ଆମେ ନିଜ ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ। ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ପିତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପତି ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆମର ପିତା ଆମର ନାଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା; ଯାହାଙ୍କୁ ପିତା ଦେଇବେ, ସେମାନେ ଆମର ପତି।’ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁନି, ବାୟୁଦେବ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ଶରୀର ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହୋଇଗଲା। ଭୟଭୀତ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭିତି ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ସେମାନେ ଅତି ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ରାଜା କୁଶନାଭ ତାଙ୍କ ଅପରିମିତ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାମାନେ ଭଙ୍ଗ ଓ ଦୁଃଖୀ ଦେଖି, ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“କଣ ହେଲା? କହ, କିଏ ଧର୍ମ ଉଲଂଘନ କଲା? କିଏ ତୁମେମାନେ ଭଙ୍ଗ କଲା? ଚାଲିଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କିଛି କୁହୁନାହିଁ।” ଏହିପରେ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁନି, ଶତ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇ, ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, ବାୟୁ, ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରି, ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଆମେମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ।” “ଆମେ ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନ, ଆମେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହଁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରିବାକୁ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲୁ, ଯଦି ପିତା ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ହେବା।” “ସେ ଆମର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଅଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ ଆମେ ଏପରି କଥା କହିଲୁ, ତେବେ ଆମେମାନେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲୁ।” କନ୍ୟାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁନି, ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଅତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ମୋ କନ୍ୟାମାନେ। ତୁମେ ଏକତାରେ ଆମର ବଂଶ ରକ୍ଷା କଲା। ଅଳଙ୍କାର ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ; ଏପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତୁମେମାନେ ଦେଖାଇଛ, ପ୍ରତ୍ୟେକ—ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଦାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ମୋ କନ୍ୟାମାନେ।” ଏହିପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମିର ପୂର୍ବ ଏତିହାସ ଓ ତାହାର ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଦର୍ଶ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ।