ଏହି ଉତ୍କଳନ୍ଦି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକ ଦୁଃଖଭରା ଘଟଣା ଆମେ ଶ୍ରବଣ କରୁଛୁ। ଭଲ ପ୍ରକୃତିର ଓ ସତ୍ୟବିଚାରୀ ବାଲୀ, ଯିଏ ଦୟା, ମିଳନ, ଦାନ ଓ କ୍ଷମାରେ ନିରତ ଥିଲେ, ଧର୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଥିବା ଭୂମିକୁ ଗଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବାନର ରାଜ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମର ପୁଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ତୁମର ସୁରକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ନିର୍ମଳ ତାରା ତୁମେ ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ସାହିତ କର; ତୁମର ସହାୟତାରେ ଅଙ୍ଗଦ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରୁ। ବଂଶ ଚାଲିଥିବା ଓ ଏବେ କଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହି ସମୟର ନିଶ୍ଚିତତା ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କରାଯିବା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ତୁମର ପୁଅକୁ ସିଂହାସନରେ ଦେଖିବା ପରେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବା। ହନୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତାରା, ଯିଏ ପତି ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ନିକଟରେ ଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ବିର ନିଅତ ଶରୀରକୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା ଏକ ଶତ ଅଙ୍ଗଦ ପୁଅ ଥିବାରୁ ଭଲ। ବାନର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗଦ ଉପରେ ମୋର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମାମା ସୁଗ୍ରୀବ୍ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରେ। ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ ବିଷୟରେ ଏହି ଧାରଣା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁଅର ଆସଲ ନିକଟତମ, ମା ନୁହେଁ। ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଶୟନ ଉପରେ ବିରମିତ ହେବା ଅଧିକ ଉଚିତ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଅତ ହୋଇଥିବା ବିରମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବାଠାରୁ। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲୀ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିବା ଏବଂ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବା କ୍ଷୀଣ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ୍, ତାଙ୍କ ଭଉଣ୍ଡ ଭାଇ, ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ। ବାଲୀ, ହାରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ନେହଭରା ଶବ୍ଦରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ — ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋର ଅପରାଧ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଳି ଉନ୍ମତ ହୋଇଥିଲି। ଆମ ଦୁଇଜଣ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ସମୟରେ ସମାନ ଶୁଭ ଅନୁଭବ ଦିଆଯିବା ନାହିଁ, ଭାଇପାଇଁ ଥିବା ସ୍ନେହ ଏବେ ବଦଳିଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ବାନରମାନେ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ନିଅ; ମୁଁ ଆଜି ଯାଉଛି, ଯମର ଆଶ୍ରମକୁ। ଏବେ ମୁଁ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ, ବିଶାଳ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତି ସମସ୍ତକୁ ଏକାସାଥିରେ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ହେ ସୁଗ୍ରୀବ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ କିଛି ଶବ୍ଦ କହିବି; ଏହା କଷ୍ଟଦାୟକ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ଦେଖ, ଏହି ଶିଶୁ ଅଙ୍ଗଦ, ଶୁଭ ଉପଯୋଗୀ, ସଉଁଖ୍ୟାରେ ବଢିଥିବା, ନିର୍ମଳ, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଛି, ଭୂମିରେ ପଡିଛି। ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ମୋର ଜୀବନରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଏବେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ପିତା, ଦାତା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ମୁଁ ଦେଇଥିଲି। ଏହି ତାରାଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେପରି ବିର, ସେ ଦେମନମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବ। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ, ତାରାଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି ଓ ସାହସ ଦେଖାଇ, ନିଜର ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ। ସୁଷେଣଙ୍କ ଝିଅ ବି ଧନ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ସବୁ ଉପକୌଶଳରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବାରେ ଅସଙ୍କୋଚ ରହ; ନ କରିଲେ ଅଧର୍ମ ହେବ, ତୁମେ ଅସମ୍ମାନିତ ହେବ। ଏବେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ନିଜେ ପିନ୍ଧ; ଏହି ମାଳାରେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାଲୀଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଇପାଇଁ ଦୟାରେ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ଲାନେଟ୍ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନି ହେବା ପରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବାଲୀଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ନିୟମିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଉଚିତ ଭାବରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାକୁ ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନେଲେ। ବାଲୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଦେଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପରଲୋକ ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ୟୟ କରି, ସ୍ନେହଭରା ଶବ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏବେ ତୁମେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ତାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ କର, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ରହ। ଯେପରି ତୁମେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ଥିଲ, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ଏତେ ମୂଲ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ। ଅତି ଆସକ୍ତି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାସକ୍ତି — ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଦୋଷ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ସମତା ରଖ। ଏଭଳି କହି, ଚକ୍ଷୁ ଘୁଞ୍ଚି, ତୀବ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ବାଲୀଙ୍କ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ ହେଲା। ବାନରମାନେ, ତାଙ୍କ ନେତା ନିଅତ ହେଉଥିବାରେ, ତାଙ୍କୁ ବିଳାପ କଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ଦୁଃଖ କଲେ। ଏବେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଶୂନ୍ୟ, କାରଣ ବାନର ରାଜା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ବାନରମାନେ ତାଙ୍କ ବିର ନେତା ହରାଇ, ତାଙ୍କ ଚମକ ହରାଇଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ବାନରର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ରୁମ ଓଲାଇଯାଇଥିଲା। ଏବେ କିଏ ଫୁଲର ଗୁଛ ବାନ୍ଧିବେ? କିଏ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଯେଉଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ନବାବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା? ଗୋଲଭା ବିରୋଧରେ, ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଧରି ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା। ଷୋଳ ରେ ବର୍ଷରେ, ଗୋଲଭା ନିଅତ ହେଲେ; ଏହି ଅଶାନ୍ତିକୁ ହତ କରି, ବାଲୀ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଯେଉଁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ — ସେ କିପରି ଏବେ ପଡିଗଲେ? ବିର ନେତା ବାନର ନିଅତ ହେଲାବେଳେ, ବାନରମାନେ ଏଠି କୌଣସି ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସିଂହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଜନ୍ତୁମାନେ, ଯେପରି ଗଂ ନିଅତ ହେଲେ ଗୋମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।